ومتى ما يشاء اخرج للناس * فتدمى وجوههم بالكلوم
( ومحتضرين در هنگامى كه روح ميان زبان كوچك وحلقوم برسد أو را
مى بينند ، وهر گاه كه حضرتش خواهد بر مردم ( دشمن ) حاضر مى شود چيزى
بيرون آورد گونه اى كه صورتشان با خوردن زخمها خون آلود گردد ) . ( 1 )
توجيه مطلب از ديدگاه شيخ مفيد وسيد مرتضى
بنگر كه چگونه آن مرحوم رحمه الله مدعى اجماع وتواتر خبر در اين زمينه
شده است . بنابر اين أصل مطلب از نظر عالمان شيعه وبرخى أهل سنت قطعي
است ، واحدى از أصحاب شيعه به تأويل وتوجيه اين اخبار نپرداخته اند ، تنها
شيخ مفيد رحمه الله بعد از عباراتى كه از ايشان نقل شده گويد : ( جز اين كه در اين باره
گويم : معناى ديدن محتضر آن دو بزرگوار را همان آگاهى به ثمره ولايت يا ثمره
شك وعداوت درباره آنان وكوتاهى كردن در اداى حقوق آنان است . . . ) .
سيد بزرگ علم الهدى رحمه الله نيز همين را گفته است ، وى گويد : ( معناى من يمت
يرني آن است كه در آن حال از ثمره ولايت يا انحراف از آن حضرت آگاه
مى گردد . . . واز آن رو اين تأويل را برگزيديم كه أمير مؤمنان عليه السلام جسم است ، پس
چگونه هر محتضرى مى تواند أو را مشاهده كند ؟ در صورتي كه جسم نمى تواند
در يك حالت وآن واحد در جهات مختلفه بوده باشد . . . ) . ( 2 )
گفتار برخى از علما در رد توجيه فوق
من درباره اين دو مرد بزرگ مورد اعتمادي كه افتخار طائفه اماميه بلكه همه
مسلمانان در تمام اعصارند نمى توانم چيزى بگويم ، تنها اين را مى دانم كه اخبار
هامش
( 1 ) - أوائل المقالات / 48 .
( 2 ) - به نقل از الأنوار النعمانية 4 / 210 .