تصنيف شده بود ، احتمال مىرود كه جوهر النضيد اندكى بعد از اين دو نوشته شده باشد .
قواعد و جوهر تنها كتابهاى باقىمانده از او در علم منطق مىباشند .
علاوه بر اين علامه در فهرست خ و ام از نهج العرفان فى علم الميزان نام مىبرد . كاشف الاستار فى شرح كشف الاسرار او ، كه در هردو فهرست آمده است ، ظاهرا شرحى بوده بر كشف الاسرار عن غوامض الافكار محمد بن ناموار بن عبد الملك خونجى ( ف 646 ) .
كتاب نور المشرق كتابى ديگر در علم منطق را فقط در فهرست ام مىتوان ديد . اين كتاب احتمالا قبل از سال 720 نوشته شده بود . كتاب الدرّ المكنون فى علم القانون او فقط در فهرست خ آمده است .
5 . آثار فقهى
علامه در گسترش فقه شيعه نقشى سازنده داشت . « 1 » او كتابهاى فقهى متعدد و جامعى تصنيف كرد . نخستين كتاب او در اين زمينه منتهى المطلب بود كه جامعترين كتاب او نيز مىباشد ، هرچند بابهاى باقىمانده از آن تنها شامل « عبادات » « 2 » مىشود . اولين بخش آن در 684 « 3 » و دومين بخش در 11 جمادى الآخر 688 « 4 » به پايان رسيد . مختلف الشيعه نيز كه از كتابهاى نسبتا جامع اوست ، بين 4 جمادى الآخر 699 « 5 » و 15 ذيقعده 708 « 6 » به پايان رسيد . اين كتاب ، كه بر خلاف منتهى شامل تمام موضوعات فقهى مىشود ، از نظر مقصود نيز با آن متفاوت است ؛ در حالىكه منتهى با اسلوبى منظم از مسائل مربوط فقهى بحث مىكند ، مختلف محدود به مسائلى مىشود كه مورد اختلاف فقهاى شيعه است . « 7 »
هامش
( 1 ) - مدرسى ، 8 - 47 .
( 2 ) - در فهرست خ ( رجال ، 45 ) ، علامه بيان مىكند كه تا ربيع الاخر 693 باب هفتم اين كتاب را به پايان رسانده بود . چون بخش موجود تنها شامل باب ششم مىشود ، احتمال مىرود كه حداقل او يك باب ديگر از اين كتاب را نوشته باشد . اما اين باب ظاهرا موجود نيست ؛ نيز ر ك آقا بزرگ ، الذريعه ، 23 : 12 .
( 3 ) - حسن بن يوسف بن مطهر حلى ، منتهى المطلب فى تحقيق المذهب ( تهران ، 1333 ) 1 : 192 ؛ تاريخ ذكر شده 784 است كه مسلما اشتباه است و احتمالا منظور 684 مىباشد .
( 4 ) - آقا بزرگ ، الذريعه ، 23 : 12 .
( 5 ) - حسن بن يوسف بن مطهر حلى ، مختلف الشيعة فى احكام الشريعه ( تهران ، 1323 ) 1 : 171 .
( 6 ) - همان ، 5 : 274 .
( 7 ) - همان ، 1 : 2 .