اينها قبل از 8 شوال 694 نوشته شده بودند . اين كتابها مقاومات الحكميه « 1 » و تنقيح الابحاث فى العلوم الثلاثهء او هستند ، « 2 » كه هيچيك از اين دو كتاب موجود نيست . حداقل در چند نسخه از فهرست خ « 3 » نام اين كتابها آمده است در حالىكه در ام اسمى از آنها نيست . احتمالا اين كتابها از نظر علامه داراى آنچنان اهميتى نبودند كه آنها را در فهرست ام بياورد . مقاومات الحكميه ظاهرا قبل از ربيع الاخر سال 693 به پايان رسيده بود چون او در فهرست خ ذكر مىكند كه اين كتاب را قبلا به اتمام رسانده بود . « 4 » علاوه بر اين او در ايضاح المقاصدش به اسرار و خلاصهء آن ( الاسرار و خلاصته ) اشاره مىكند . « 5 » روشن نيست كه منظور او از اين خلاصه چيست .
از كتاب كشف الخفاء من كتاب الشفاء او فقط بخش دوم آن باقى است ؛ او اين بخش را با بحث از مقولههاى دهگانه آغاز و سپس به گفتگو از جوهر و اعراض كمّى و مضاف مىپردازد ، اين فصل در 9 ربيع الآخر سال 717 به پايان رسيد . « 6 » در پايان آن ، بخش سومى در باب عرض كيفى آمده است . « 7 » علّامه در فهرست ام متذكر شده كه تا آن زمان فقط دو جلد از اين كتاب را نوشته بود . « 8 » اين امكان نيز وجود دارد كه او هرگز اين كتاب را به پايان نرسانده باشد .
از مراصد التدقيق و مقاصد التحقيق او كه در اصل شامل بابهايى در منطق ، طبيعيّات و الهيات بود فقط باب منطق آن موجود است . « 9 »
همهء آثار فلسفى ديگر او از بين رفته است . تا آنجا كه عنوانها حكايت دارد تعداد
هامش
( 1 ) - ايضاح المقاصد ، 307 .
( 2 ) - همان ، 246 ، 268 .
( 3 ) - هرچند در هيچيك از نسخههاى خ كه به آنها مراجعه شد نام تنقيح الابحاث نيامده است ، آقا بزرگ ، ذكر مىكند ( الذريعه ، 4 : 460 ) كه بعضى از نسخ خ نام اين كتاب را در بردارند .
( 4 ) - رجال ، 47 .
( 5 ) - ايضاح المقاصد ، 10 .
( 6 ) - حسن بن يوسف بن مطهر حلى كشف الخفا من كتاب الشفاء ( نسخه خطى چستربيتى 1515 ) ، 102 ر ،
( 7 ) - همان ، 102 ر .
( 8 ) - ر . ك : ام 2 . بنابر آنچه در ام آمده تا آن زمان فقط يك جلد از اين كتاب نوشته شده بود . اين بعيد مىنمايد چون بخش دوم آن قبل از پايان تحرير نسخهام نوشته شده بود . ام 1 و ام 2 مشخص نمىكند كه تا آن تاريخ چند جلد از اين كتاب نوشته شده بود . بنابر نوشتهام 5 « مجلداتى » از آن نوشته شده بود .
( 9 ) - م . ت . دانشپژوه و ع . ن منزوى ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ( تهران 57 - 1330 ش ) ، 9 : 5 - 934 .