عالمان برخوردار بود . شرحهاى بسيار متعددى كه بر آن نوشتهاند ، مبيّن اين مطلب است . « 1 » بنابر نقل آقا بزرگ ارشاد در سال 676 يا در 696 « 2 » به پايان رسيد . سال 676 بعيد به نظر مىرسد زيرا علامه اولين كتاب فقهى خود ، منتهى المطلب را در 688 به انجام رسانيد .
علاوه بر اين ، نويسنده در پايان ارشاد به منتهى المطلب ، تحرير الاحكام ، قواعد الاحكام و تذكرة الفقهاء « 3 » اشاره مىكند كه علامه در 676 حتى آغاز به نوشتن اغلب اين كتابها نكرده بود . تبصرة المتعلمين مختصرترين كتاب منظم او در علم فقه براى طلاب مبتدى و غير متبحر نوشته شده بود . « 4 »
تذكره الفقهاء كه علامه آن را به خواهش پسرش نوشت ، « 5 » از جامعترين كتابهاى فقهى است . اولين باب آن در 24 صفر 703 « 6 » و آخرين باب آن در 16 ذى حجه 720 « 7 » به پايان رسيد . باتوجه به اشارهاى كه در يكى از كتب فقهى فخر المحققين وجود دارد ، برخى بر اين عقيدهاند كه او بعد از مرگ پدرش نوشتن تذكره را ادامه داد . « 8 » اما نسخه چاپى اين كتاب و نيز ظاهرا نسخههاى خطى موجود تنها شامل بابهايى است كه خود علامه آنها را نوشته بود . اين كتابها به باب « نكاح » ختم مىشوند . « 9 » نهاية الاحكام كه علامه آن را به درخواست پسرش نوشت يكى ديگر از آثار متأخر اوست . « 10 » در سال 720 علامه در فهرست ام خود بيان مىكند كه تا آن تاريخ فقط دو باب اول « طهارت » و « صلاة » را نوشته بود . « 11 »
علاوه بر اين علامه چند رساله مختصر در موضوعات خاص فقهى ، مانند رسالة فى مناسك الحج نوشت كه در فهرست خ آمده است . نويسندگان بعدى نيز رسالهاى به نام
هامش
( 1 ) - ر . ك : آقا بزرگ ، الذريعه ، 1 : 2 - 115 .
( 2 ) - همان ، 1 : 510 .
( 3 ) - ر . ك : شيروانى ، 1 : 13 .
( 4 ) - حسن بن يوسف بن مطهر حلى ، تبصرة المتعلمين فى احكام الدين ( تهران ، مكتبة الاسلاميه ، 1372 ه ) ، 2 .
( 5 ) - تذكره ، 1 : 2 .
( 6 ) - همان ، 1 : 70 .
( 7 ) - همان ، 2 : 661 .
( 8 ) - آقا بزرگ ، الذريعه ، 4 : 43 .
( 9 ) - تذكره ، 2 : 661 ؛ نيز فاضل ، 2 : 244 .
( 10 ) - ر . ك : نقل از فاضل ، 2 : 318 .
( 11 ) - خوانسارى ، 2 : 275 .