منصب نقابت الطالبيين در عراق برگزيده شد . « 1 » منصبى كه سه سال و يازده ماه « 2 » و احتمالا تا پايان عمر عهدهدار آن بود . لذا او ، هنگامى كه علامه فقط 13 سال داشت ، شهر حلّه را ترك كرده بود .
فقيه ديگرى كه علامه او را از جملهء استادان خود نام مىبرد مفيد الدين محمد بن جهم ( ف 680 ) مىباشد . « 3 » علّامه مىنويسد « 4 » ، در زمان ديدار خواجه نصير الدين طوسى از حلّه ، محقق ، او و يوسف بن مطهر [ پدر علّامه ] را اعلم علماى كلام و اصول فقه معرفى كرد . « 5 » از اين نوشته و از روايات مربوط به درگذشت مفيد الدين در حلّه « 6 » معلوم مىشود كه علامه مراحل مقدماتى آموزش در حلّه را نزد او گذرانده بود . اين قول در مورد استاد ديگر علّامه به نام نجيب الدين الدين يحيى بن يحيى بن سعيد هذلى ( ف 686 يا 690 ) ، « 7 » از خويشاوندان محقّق اول ، صادق است . نجيب الدين گرچه در كوفه متولد شد ولى بعدا به حلّه ، كه طبق روايات در آن درگذشت ، هجرت كرد . احتمالا علامه فقه را از او ، كه فقيه و مؤلف كتاب مختصر جامع الشرايع « 8 » بود آموخت .
هرچند علّامه از صاحبان اجازهء خود در نقل كتابهاى كلامى ابن ملاحمى نام نمىبرد ، به احتمال زياد در مراحل مقدماتى تحصيل با اين كتابها آشنا بود ؛ نوشتههاى ابن ملاحمى بسيار مشهور و حتى نزد رقيبان معتزلىاش مانند رضى الدين طاووس معروف بود . « 9 » همچنين او ذكر نمىكند كه چه زمانى با كتاب الكامل تقى الدين آشنا شد . باوجود اين بدونشك او اين كتاب را خوانده بود .
استادان علامه در مراحل بعدى تحصيلات او ، خواجه نصير الدين طوسى ( ف 672 ) « 10 »
هامش
( 1 ) - عباس عزّاوى ، تاريخ العراق بين الاحتلالين ( بغداد ، 1353 ) 1 : 246 .
( 2 ) - اشتروتمان ، 93 .
( 3 ) - علامه « اجازه كبيره » ، 64 ؛ در مورد او ر . ك : بحرانى 265 ( ش 92 ) .
( 4 ) - « اجازه كبيره » ، 64 .
( 5 ) - همان ، 64 .
( 6 ) - مدرس رضوى ، احوال و آثار . . . استاذ البشر و عقل هادى عشر محمد بن محمد بن الحسن الطوسى ، ( انتشارات دانشگاه تهران ، ش 282 . تهران : چاپ دانشگاه تهران ، 1334 شمسى ) ، 129 .
( 7 ) - علامه « اجازه كبيره » ، 64 ؛ در مورد او ر . ك : بحرانى 3 - 252 ( ش 88 ) ؛ آقا بزرگ ، الذريعه ، 1 : 4 - 263 ؛ افندى ، 5 : 334 - 342 ؛ خوانسارى ، 2 : 182 به بعد ( ش 170 ) .
( 8 ) - ر . ك : مدرسى ، 70 .
( 9 ) - ر . ك : ابن ملاحمى ، معتمد ، مقدمه .
( 10 ) - علامه « اجازه كبيره » ، 62 ؛ در مورد او ر . ك : عباس بن محمد رضا قمى ، الكنى و الالقاب ( نجف :