كاتبى يكى از چهار نفر بنيانگذاران اين رصدخانه بود كه هلاكو ، به درخواست خواجه نصير الدين ، آنان را به مراغه دعوت كرده بود . علاوه بر كاتبى ، مؤيد الدين عرضى ( ف 664 ) از دمشق ، « 1 » فخر الدين خلاطى ( ف 680 ) از تفليس « 2 » و فخر الدين مراغى ( ف 667 ) از موصل از اين جمله بودند . « 3 »
ظاهرا روايتى كه حضور علامه را در مراغه تأييد كند در دست نيست . جامعترين منبع رجالى كه احتمالا مىتوانست حاوى اطلاعاتى در اين زمينه باشد ، تلخيص مجمع الآداب ابن فوطى ( ف 723 ) « 4 » است كه قسمتى از آن از جمله بخشى كه شامل شرححال علّامه بوده از بين رفته است . « 5 » علامه ، خواجه نصير الدين و كاتبى را از جملهء استادان خود نام مىبرد اما نمىگويد در كجا در محضر آنان تلمذ كرده است . ولى بنابر شواهد موجود مىتوان با اطمينان پذيرفت كه او در مراغه تحصيل كرده است . خواجه نصير الدين از سال 657 در مراغه كار مىكرد و برحسب وظيفهاى كه در سمت وزارت اوقاف داشت فقط چند بارى براى بازرسى از موقوفات اين شهر را ترك كرد . « 6 » علاوه بر اين گاهى ايلخان اباقا از خواجه نصير الدين تقاضا مىكرد كه بهعنوان مشاور سياسى او را در سفرهايش همراهى كند . نقل شده كه در سال 662 خواجه نصير الدين براى بازرسى از موقوفات و جمعآورى كتاب براى كتابخانهء مراغه از چند منطقه در عراق ديدن كرد . « 7 » در سال 672 او ، همراه با ايلخان اباقا ، براى بازرسى از موقوفات و وضع مدرسان و قاضيان از قوسان ،
هامش
مدرس رضوى ، احوال ، 31 ؛ سمت او در وزارت اوقاف تأثير زيادى در اين مورد داشت چون او در اين سمت توانست كتابهاى زيادى را از سرزمينهاى ديگر به مراغه بياورد .
( 1 ) - در مورد او ر . ك : زهمان 4 - 111 .
( 2 ) - در مورد او ر . ك : ابن فوطى ، مجمع ، 4 / 3 : 6 - 215 ( ش 2175 ) .
( 3 ) - بويل ، 247 ؛ حمد الله مستوفى ، 590 ؛ ابن عبرى ، 501 ؛ خواجه رشيد الدين ، جامع التواريخ ( به اهتمام بهمن كريمى ، تهران ، اقبال ، 1338 ) ، 2 : 718 ؛ نيز ر . ك : مدرس رضوى ، احوال ، 27 - 28 ؛ در مورد ساير علمايى كه در مراغه كار مىكردند . ر . ك : نعيمه ، 4 - 483 .
( 4 ) - ابن فوطى از سال 660 به مدت 13 سال در مراغه اقامت كرد و در اين مدت بيشتر فلسفه و نجوم را از خواجه آموخت . ر . ك : ناجى معروف ، تاريخ علماء المستنصريه ( بغداد : العانى 1379 ) ، 288 . او به مدت 10 سال كتابدار رصدخانه مراغه بود ؛ نيز ر . ك : همان 299 .
( 5 ) - در مورد بخش موجود كتاب ر . ك : روزنتال « ابن فوطى » دايرة المعارف اسلام ، 3 : 769 .
( 6 ) - ابن عبرى ، 500 .
( 7 ) - عزّاوى ، 1 : 247 .