دوّم آراء مختلف است . بعضى جايز مىدانستند كه آنان مرتكب گناه كبيره بشوند در حالىكه گروهى ديگر اين را روا نمىدانستند ، اما صغيره را جايز مىشمردند . اماميه انكار مىكردند ( كه پيامبران مرتكب گناه ) از هر نوع عمدا يا سهوا قبل و بعد از بعثت بشوند . در مورد سوم همهء فرقهها متفقند كه امكان خطا عمدا و سهوا وجود ندارد . در مورد چهارم اغلب فرقهها خطاى سهوى از طرف آنان را جايز مىدانند . اماميه اين را انكار مىكنند و درست همين است . « 1 »
علّامه نظر خود را نظر مورد اتفاق اماميه معرفى كند ولى اولين متكلم شيعهاى كه چنين راى قاطعى داشت سيد مرتضى بود . « 2 » رأى اين دو با نظر معتزليان كه روا مىدانستند پيامبران مرتكب گناه صغيره شوند اختلاف داشت . « 3 » بهطورى كه سيد مرتضى نقل كرده « 4 » موضع معتزليان براساس احباط متقابل بود . « 5 » عذابى كه براى گناهان صغيره تعيين شده با حمد و تسبيحى كه بر آن برترى يابد آمرزيده مىشود . بنابراين ارتكاب گناه صغيره از منزلت آنان نمىكاهد . چون علامه و سيد مرتضى احباط متقابل را ردّ مىكردند روا نمىدانستند كه پيامبران مرتكب گناه صغيره شوند زيرا در آن صورت مستوجب سرزنش و عذاب مىبودند .
رازى معتقد بود كه پيامبران در ايمان خود معصوم هستند ؛ ايشان در تبليغ پيام الهى و در قضاوت در امور شرعى از هرگونه خطاى عمدى يا سهوى مبرايند . « 6 » او مىگويد كه قاطبهء اشعريان اين را مىپذيرند . « 7 » اما چنين بهنظر مىرسد كه اين بيان صحيح نباشد . باقلانى روا
هامش
( 1 ) - معارج ، 124 پ ؛ نيز ر . ك : مناهج ، 99 پ ؛ منتهى الوصول ، 102 - پ ؛ تسليك 69 پ - 70 ر ؛ نهج المسترشدين ، 303 .
( 2 ) - هشام بن حكم ( ف 179 ) معتقد بود كه پيامبران ، برعكس امامان ، معصوم از گناه اشتباه و يا غفلت نيستند ( اشعرى ، مقالات ، 48 ) هرچند ابن بابويه معتقد بود كه پيامبران از گناهان كبيره و صغيره و از دنس مبرا هستند . او روا مىدانست كه در نماز نافله دچار آشفتگى حواس شوند ( ر . ك : مكدرموت 8 - 356 ) شيخ مفيد اين را رد مىكرد اما روا مىدانست كه پيامبران بجز حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله مرتكب صغيرهاى شوند كه از اعتبار آنان نمىكاهد ( همان 1 - 100 ) .
( 3 ) - اشعرى ، مقالات ، 226 ؛ مانكديم ، 575 به بعد ؛ ابن ملاحمى فائق ، 151 ر ؛ نيز ر . ك : مكدرموت 99 .
( 4 ) - شريف مرتضى ، تنزيه الانبياء ( به اهتمام محمد صادق كاتبى ، نجف ، حيدريه ، 1961 ) ، 34 ؛ نيز مكدرموت 6 - 385 .
( 5 ) - در مورد اين اصل بعدا مىبينيم .
( 6 ) - اربعين ، 329 ؛ تفسير ، ج 9 ، باب 17 : 1 - 200 .
( 7 ) - اربعين ، 329 .