امر حتمى كرده است . ربيع بن انس گويد : يعنى پروردگارت لازم و واجب كرده است .
مجاهد گويد : يعنى پروردگارت سفارش كرده است كه او را پرستش كنيد و جز او را پرستش نكنيد .
پرسش :
ممكن است گفته شود : امر مىكنند كه چيزى باشد نه چيزى نباشد ، زيرا معناى امر ، ارادهء چيزى كردن است و اراده ، هنگامى است كه چيزى را بخواهند نه اينكه نخواهند . ( در حالى كه آيه مىگويد : امر كرده است كه نپرستيد . . . ) پاسخ :
مقصود اين است كه خداوند اراده كرده است كه شما او را از روى اخلاص .
پرستش كنيد و كراهت دارد از اينكه جز او را پرستش كنيد ، اين مقصود را بوسيلهء امر
أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ
( امر كرده است كه جز او را نپرستيد ) بيان كرده است .
وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
: و نيز دستور داده است كه در بارهء پدر و مادر نيكى كنيد .
إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما
: اى انسان ، اگر پدر و مادرت يا يكى از آنها ، نزد تو زنده ماندند ، تا بسن پيرى رسيدند . . . بديهى است كه انسان در سن پيرى حال كودك پيدا مىكند و احتياج دارد كه از او حمايت و سرپرستى كنند .
در اينجا فقط بدوران پيرى پدر و مادر اشاره كرده است ، حال آنكه : در هر حال اطاعت پدر و مادر لازم است ، علت اين است كه : در اين دوران ، آنها به خدمت و كمك ، بيشتر احتياج دارند . در بارهء عيسى ع مىفرمايد :
وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلًا
( آل عمران 46 : در گهواره و در دوران پيرى با مردم سخن مىگويد ) با اينكه اين مطلب اختصاص بعيسى ندارد ، زيرا همهء مردم در دوران پيرى سخن مىگويند . مقصود اين است كه : عيسى همانطورى كه در دوران كودكى با مردم سخن مىگويد ، زنده مىماند و بعداً هم با مردم تكلم مىكند . در جاى ديگر مىفرمايد :
وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ
( انفطار 82 : در آن روز ، فرمان خداى راست ) بديهى است كه فرمان هميشه براى خداست ، لكن در روز قيامت ، فقط اين فرمان به خدا اختصاص دارد و بس .