در زير عنوان وحى نيز فرصتى پيش مىآيد تا دربارهء مسائل شرعى و فقهى ، همچون امر و نهى عامّ و خاص و حقيقت اجماع ، و سيرهء نبوى به عنوان ملاك و معيارى براى رفتار ، و استفادهء از قياس و رأى ، و ارزش خبر واحد بحث شود . « 1 »
به مسئلهء لطف همچون وسيلهاى براى كار نيك ، اصل معتزلى « امر به معروف و نهى از منكر » پيوسته است « 2 » . در مذهب عبد الجبّار به لطف به عنوان اصلى براى عمل نظر نمىشود ، چه عبد الجبّار در دورهء متأخّر اعتزال كتاب خود را تأليف كرده بوده است .
بحث در مسئلهء امامت ، يعنى سمت شخصى كه اصولا مسئول امر به معروف و نهى از منكر است ، در زير همين عنوان آمده است . ضرورت وجود امام و صفات و راه گزينش او ذكر شده است « 3 » .
خلاصه آنكه نظام عبد الجبّار متمركز در اطراف اين اعتقاد است كه انسان به التزام و تكليف اخلاقى موظّف به استدلال براى شناختن خدا است . تفاصيل اين نظام در فصلهاى آينده كه در آنها نظام عبد الجبّار با نظام مفيد مورد مقايسه قرار مىگيرد ، روشنتر خواهد شد .
هامش
( 1 ) - شرح ، ص 85 - 573 ؛ المغنى ، هفدهم .
( 2 ) - شرح ، ص 741 و بعد .
( 3 ) - همان منبع ، ص 60 - 749 ؛ المغنى ، بيستم ، بخش 1 ، 185 - 11 .