نخستين تكليف آدمى
عبد الجبّار گفته است كه نخستين وظيفهء آدمى استدلال كردن براى شناختن خدا است « 1 » . وى روا نمىدارد كه گفته شود نخستين وظيفهء آدمى شناختن خدا است ، چه نخست بايد از طريق استدلال وجود خدا شناخته شود « 2 » .
از طرف ديگر ، مفيد مىگويد كه نخستين تكليف انسان شناختن خدا است .
در شرح حديثى منسوب به حضرت امام جعفر صادق ( ع ) كه بنابر آن معرفت و علم عبارت از چهار چيز است ( شناختن پروردگارت ، شناختن اينكه براى تو چه كرده است دانستن اينكه از تو چه مىخواهد ، و دانستن اينكه وظايفت را چگونه به انجام برسانى ) مفيد چنين مىگويد :
« اين تقسيم به علم و معرفتى مربوط مىشود كه دست يافتن به آن واجب است .
زيرا كه وظيفهء بنده آن است كه پروردگار خود - جلّ جلاله - را بشناسد .
و چون دانست كه خدايى دارد ، بايد بداند كه او وى را آفريده است .
و پس از آنكه دانست كه ساختهء او است ، بايد نعمتهاى او را بشناسد . و چون نعمت او را شناخت ، بايد شكرگزار او باشد ، و بداند كه خدا از او در اعمالش فرمانبردارى مىخواهد . و چون تكليف خود را در فرمانبردارى دانست ، بايد بداند كه چه افعالى ذمّهء او را از دينى كه نسبت به خدا دارد برى مىكند ، تا از آن راه بندگى خود را نسبت به پروردگارش نشان دهد و شكرگزار نعمتهاى او باشد » « 3 » .
گفتهاند كه معتزلهء بغداد نيز نخستين وظيفهء انسان را شناختن خدا مىدانستهاند « 4 » .
هامش
( 1 ) - شرح ، ص 39 .
( 2 ) - همان منبع ، ص 72 .
( 3 ) - خوانسارى ، ص 543 ، به نقل از كنز الفوائد ابو الفتح محمد بن على الكراجكى .
( 4 ) - سليمان بن محمد بن احمد المحلى ، « البرهان الرائق » ( قاهره ، مجموعهء ميكروفيلمهاى