مىداند ، و برهان قطعى مبنى بر اينكه عذاب مىبينند وجود ندارد » « 1 » .
مؤمنان بزهكار سرانجام بخشوده خواهند شد . گفتهء سيّد مرتضى در اين باره چنين است :
« هر كس كه مستحقّ ثوابى باشد هميشه اين ثواب به او داده خواهد شد . هر كس كه مستحقّ ثواب و عقاب هر دو باشد و خود را در عرصهء محشر معرّفى كند ، ناگزير مورد عفو الهى قرار خواهد گرفت ، خواه بىواسطه باشد ، و خواه پيامبر به شفاعت دربارهء او برخيزد - چه او [ حقّ ] شفيع شدن دارد كه البتّه براى برداشتن عذاب است . او براى افزايش نفع ، چنان كه معتزليان اعتقاد دارند ، شفاعت نمىكند ، چه آن [ منطقا ] به اين نتيجه مىرسد كه براى خود پيغمبر هم شفيعانى وجود دارد . . . و اگر ( نعوذ باللّه ! ) گناهكار از اين شفاعت محروم شود ، عذابى كه سزاوار آن است مىرسد و سپس به نعيم ابدى بازمىگردد ، بر خلاف نظر معتزله كه به مسئلهء احباط معتقدند » « 2 » .
سيّد مرتضى در اينجا يا در كتاب جمل العلم و العمل خود از وظيفهء شفاعت امامان چيزى نمىگويد ، بلكه تنها از شفاعت پيغمبران بحث مىكند « 3 » . برهان وى متوجّه بر ضدّ انكار معتزليان است نسبت به اين امر كه هيچ شفاعتى بتواند سبب بخشيده شدن ارتكاب گناه كبيره شود « 4 » .
بر خلاف مذهب معتزله ، سيّد مرتضى بر آن است كه گناه كبيره مايهء نابودى و احباط پاداشى نمىشود كه يك مؤمن براى طاعت خويش استحقاق آن را پيدا كرده
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، ص 38 .
( 2 ) - « اصول » ، ص 82 - 81 .
( 3 ) - جمل ، ص 39 ، جايى است كه منظما بايد در آنجا مورد بحث واقع شود .
( 4 ) - براى آگاهى يافتن از نظر معتزله رجوع كنيد به عبد الجبار ، شرح ، ص 89 - 688 بيشتر ، ص 40 - 338 .