را به كار برده است « 1 » . از سوى ديگر مفيد بر آن است كه وحى از آن جهت براى انسان سودمند است كه از آن راه مىتواند متوجّه اين مطلب شود كه قبل از هر چيز زير بار تكليف قرار گرفته است « 2 » .
سيّد مرتضى با استدلال مشابهى گفته است كه ضرورت امامت از طريق عقل قابل اثبات است . وى مىگويد :
« راه اثبات ضرورت آن ، بر خلاف آنچه معتزله و همانندان ايشان مىگويند ، عقل است . تنها بدان جهت ضرورى است كه كسانى را كه در زير بار تكليف قرار گرفتهاند به آنچه خير و صلاح ايشان است نزديك كند ، و آنان را از هر چه زيانبخش است دور نگاه دارد » « 3 » .
هامش
- شخص مكلف بايد به انجام برساند ، بعضى چنان است كه انجام دادن آنها او را به آن بر مىانگيزد كه انجام دادن تكاليف عقلانى را اختيار كند و از شرهاى عقلانى بپرهيزد ؛ و بعضى ديگر در ميان آنها هست كه انجام دادن آنها وى را به انتخاب بد كارى و فرو گذاشتن تكليف رهبرى مىكند . و چون خدا اين را مىداند ، بايد شخص مكلف را از آن با خبر كند ، تا چنان شود كه وى به آنچه او را به انجام تكاليفش دعوت مىكند رو نمايد و از آنچه وى را به كار بد كردن مىخواند بپرهيزد . آگاه كردن مكلف از اين امر به قلمرو از ميان برداشتن موانع در مقابل انجام دادن تكليف تعلق دارد . و چون هيچ راه عقلى براى انسان نيست تا از آن راه چيزى را كه سبب برانگيختن او به عمل يا منصرف كردنش از آن مىشود بازشناسد ، و چون براى خدا خوب نيست كه در اين باره به او علم فطرى و جبلى ارزانى دارد ، بايد كسى را براى تعليم او بفرستد . و تنها بدين جهت است كه مىگوييم كه براى خدا فرستادن پيغمبر خوب است و بايد چنين كند ؛ و اين الزام [ در آنجا كه به خدا مربوط مىشود ] تفاوتى با خير و نيكى ندارد .
( 1 ) - شرح ، ص 64 - 563 .
( 2 ) - اوائل ، ص 12 - 11 ، نقلشدهء پيش از اين ، ص 83 .
( 3 ) - « اصول » ، ص 81 . براى اطلاع يافتن از خلاصهاى از برهان مرتضى دربارهء امامت ، رجوع كنيد به ابو جعفر محمد بن الحسن الطوسى ، تلخيص الشافى ( چاپ دوم ؛ نجف ، الآداب ، 1963 ) ، اول ، 70 - 69 .