« خدا هرگز فرمانى به آفريدگان خود نمىدهد مگر اينكه بداند مقتضى مصلحت ايشان است و زمان مناسب با صادر شدن چنين فرمانى است . و خدا مىداند كه متناسب با مصلحت ايشان در زمانى ديگر اين است كه آنچه را كه به انجام دادن آن فرمان داده بود نهى كند . و چون آن زمان برسد ، چيزى را فرمان مىدهد كه براى آنان نيكوتر است » « 1 » .
بسيارى از معتزله با انتساب اين گونه نسخ احكام به خدا بنابر مصلحت آفريدگان از زمانى تا زمان ديگر ، مخالف بودند و دربارهء آن به مجادله مىپرداختند .
ابن بابويه در پى آنچه گذشت به اين مطلب اشاره مىكند كه بداء تنها بدين معنى است كه خدا در اعمال خود آزاد است . وى مىگويد :
« بنابراين كسى كه معتقد به آن است كه خدا مىتواند هر چه را بخواهد بسازد و هر چه را بخواهد معدوم كند ، و به جاى آن هر چه را بخواهد ايجاد كند ، و چيزها را زودتر يا ديرتر به هر صورت كه خواهد پديد آورد ، و اينكه هر چه را بخواهد و به هر صورت كه بخواهد فرمان مىدهد ، چنين كس معتقد به بداء است . و تعظيم و تجليل خدا با هيچ چيز بيش از آن نيست كه اقرار كنند و بگويند : آفرينش و امر ، به وجود آوردن چيزى زودتر يا ديرتر ، به هستى آوردن آنچه نبود و هستى گرفتن از آنچه بود ، مختصّ به او است » « 2 » .
به گفتهء ابن بابويه ، نكتهء ديگر در تأييد اين مذهب سودمندى آن در مناظره و جدل است :
« و بداء ردّى بر جهودان است ، چه آنان گفته بودند كه خدا كار تعيين احكام خود را به پايان رسانيده است ، در صورتى كه ما مىگوييم هر روز خدا در كار دادن و گرفتن جان و روزى دادن و به انجام رسانيدن كارهايى است كه اراده مىكند » « 3 » .
هامش
( 1 ) - همان جا .
( 2 ) - همان جا .
( 3 ) - همان كتاب ، ص 36 - 335 . همين اشاره در « رسالة » ، ص 73 ، ف 41 ، آمده است .