فصل سيزدهم توحيد
ابن بابويه مشتاق آن بود كه تهمت ناسازگار بودن احاديث اماميّه را با توحيد و عدل خدا رد كند . در آغاز كتاب التوحيد خود چنين نوشته است : « آنچه مرا به تصنيف اين كتاب برانگيخت آن بود كه مىديدم بعضى از مخالفان كه در كتابهاى ما به احاديثى برخورده و نتوانستهاند به معانى درست آنها دست يابند ، فرقهء ما را معتقد به تشبيه و جبر تصوّر كردهاند » « 1 » . در دنبال آن مىگويد كه اين احاديث بايد با همان حسن نيّت در توجيه و توجّه به قراين كه در مورد تفسير آيات قرآن به كار مىرود ، در معرض رسيدگى و تأويل قرار گيرد . واضح است كه مقصود وى مخالفان از گروه معتزله است كه پيوسته آمادگى آن داشتند كه آيات تشبيهى قرآن را به صورتى جز آنچه از معناى لفظى آنها برمىآيد توجيه و تفسير كنند .
تحقيق در آموزهء عدل الهى در فصل آينده نشان خواهد داد كه كتاب التوحيد در زمانى متأخّرتر از دوران فعّاليّت ابن بابويه در آن هنگام كه تماسّ نزديكترى با معتزليان داشت نوشته شده بوده است . آموزهء عدلى كه در اين كتاب بيان شده ، به صورتى آشكار با آنچه در « الهداية » و « رسالة » آمده اختلاف دارد . ولى دربارهء توحيد آموزهء ابن بابويه چنين اختلافى را نشان نمىدهد . « الهداية » و « رسالة » هر دو ردّ تشبيه است و هر دو منكر آن است كه خدا را بتوان ديد . ولى در كتاب التوحيد ابن بابويه غالبا احاديثى را كه روايت
هامش
( 1 ) - التوحيد ، ص 17 .