در سال 409 / 1018 ، بار ديگر شيخ مفيد به دستور فرماندار سختگير بغداد ، ابن سهلان ، از اين شهر تبعيد شد . ابن الاثير گفته است :
« خبرهايى از فتنههاى بد در بغداد به او [ يعنى ابن سهلان ] رسيد . به همين جهت عازم اين شهر شد و در آخرين روز ربيع الثّانى به آن گام نهاد . گروه جوانان و عيّاران از مقابل او گريختند . جمعى از عبّاسيان و ديگران را تبعيد كرد .
و نيز ابو عبد اللّه بن نعمان فقيه شيعى را به تبعيد فرستاد « 1 » .
در اين اثنا مفيد به نوشتن آثار فراوان اشتغال داشت . شمارهء آثار نوشتهء او به حدود دويست مىرسد ، ولى تنها تعيين تاريخ نوشتن معدودى از آثار موجود او امكانپذير است . در پنجمين نامهء مفيد دربارهء غيبت امام غايب ، اعتراض كنندهاى معتزلى از اين تعجّب كرده است كه مفيد به امامى اعتقاد دارد كه 145 سال پيش به دنيا آمده و هنوز زنده است « 2 » .
مفيد در الارشاد خود تاريخ ولادت امام دوازدهم را سال 255 مىداند ، و به همين جهت پنجمين نامه دربارهء غيبت مىبايستى به سال 400 نوشته شده باشد . و چون چنين اعتراضى در مورد نخستين نامه ( كه به نام الفصول العشرة فى الغيبة نيز معروف است ) نيز وجود داشته ، مفيد اشاره كرده كه اكنون سال 411 است « 3 » . و امالى مفيد ميان 404 و 411 نويسانده شده بوده است « 4 » .
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، ص 115 .
( 2 ) - مفيد ، خمس رسائل فى اثبات الحجة ( نجف : دار الكتب التجارية ، 1962 ) ، ص 346 .
( 3 ) - المفيد ، خمس رسائل ، نامهء اول ، ص 19 . اين متن بسيار تباه شده است . جملهء سابق ، كه بنابر آن ولادت امام دوازدهم به سال 210 اتفاق افتاده بود ، مىبايستى مشتمل بر يك غلط چاپى بوده باشد . محل متناظر با آن در چاپ الحيدريه : المفيد : الفصول العشرة فى الغيبة ( نجف : الحيدريه ، 1951 ) ، ص 12 ، مددى به اصلاح نمىكند .
( 4 ) - مفيد ، امالى الشيخ المفيد ( چاپ سوم ؛ نجف : الحيدرية ، 1962 ) ، ص 9 ، 215 .