به « منزلة بين المنزلتين » اعتقاد ندارد ، و صرف نظر از نقاط مشتركى كه در اعتقادات ممكن است با معتزله داشته باشند ، شيعيان ، بنابر تعريف مفيد ، معتزلى به شمار نمىروند .
پس از اوائل مهمترين كتاب ديگر موجود در مطالب كلامى از شيخ مفيد ، كتاب تصحيح الاعتقادات ( كه نيز به نام شرح عقائد الصدوق خوانده شده ) ، شرحى بر رسالة - الاعتقاد ابن بابويه است . در اين كتاب مفيد اعتقاد ابن بابويه را توضيح مىدهد و آن را غالبا « تصحيح » مىكند ، و نشان مىدهد كه در چه مواردى با استاد محدّث خود اختلاف دارد .
اين دو كتاب كه در آنها مفيد وضع خود را در مقابل معتزليان و اصحاب حديث شيعه آشكار مىسازد ، منابع عمدهء دو بخش اوّل و دوم اين كتاب است .
ذيل اول : دربارهء بنو نوبخت .
ابو سهل اسماعيل بن اسحاق بن ابى سهل بن نوبخت ( 237 / 52 - 851 تا 311 / 24 - 923 ) رهبر فرقهء اماميّه و نيز متكلّمى با تمايلات معتزلى بود . با ابو على جبّائى و ثابت بن قرّة محاجّه و مناظره مىكرد . عناوين كتابهاى متعدّد او نشان مىدهد كه وى از اعتقاد معتزله دربارهء توحيد و قدرت آدمى براى فعل « 1 » پيروى مىكرده ، ولى با افراد گوناگون اين مكتب ، محتملا در خصوص مسئلهء امامت اختلاف نظر داشته و به بحث و احتجاج مىپرداخته است . از همين عناوين نيز معلوم مىشود كه وى مخالف استفادهء
هامش
( 1 ) - ابن النديم ، ص 77 - 176 ؛ الطوسى ، الفهرست ، ص 36 - 35 ؛ النجاشى ، ص 25 ؛ اقبال ، ص 23 - 116 .
براى اطلاع يافتن از نقش سياسى خاندان نوبختى ، و مخصوصا ابو سهل ، رجوع كنيد به لوئى ماسينيون ، مصائب حسين بن منصور حلاج ، شهيد تصوف اسلامى ( پاريس گوتنر ، 1922 ) ، ص 51 - 142 .L . Masignon , La Passion d'al - Hosayn ibn Mansour aloHallaj , martyr myltique de l'Islam.