مهمترين كتاب كلامى موجود شيخ مفيد ، كتاب وى به نام اوائل المقالات فى المذاهب المختارات است . مفيد هدف خود را در آغاز كتاب چنين بيان كرده است .
« امّا بعد ، خدا بقاى سيّد بزرگوار نقيب ما را در ارجمندى فرمانبرداريش دراز كناد ، و قدرت و برترى كلمهء او را ادامه دهاد ! من به يارى خدا در اين كتاب قصد آن دارم كه تفاوت ميان شيعه و معتزله را بيان كنم ، و تمايز ميان عدلى مذهبان شيعه را با عدلى مذهبان معتزله آشكار سازم ، و نيز اختلاف ميان معتزله و اماميّه را در اصول كه هر دو به اين اختلاف اعتراف دارند معلوم دارم . و در اصل اين كار آنچه را از مذاهب منشعبشدهء در اصول توحيد و عدل و از لطائف علم كلام برگزيدهام ، نقل خواهم كرد . و نيز خواهم گفت كه كدام يك از آنها مطابق با اعتقادات نوبختيان رحمة اللّه عليهم است ، و كدام يك مخالف با آنها است ، و كدام يك موافق با مذهب اهل اعتزال و متكلّمان ديگر جز ايشان است ؛ تا چنان شود كه اين كتاب مبناى مورد اعتمادى براى آزمودن اعتقاد باشد « 1 » » .
پس از آن مفيد به تعريف مذهب تشيّع پرداخته و آن را « پيروى از امير المؤمنين صلوات اللّه عليه بر سبيل ولايت و اعتقاد به امامت بلافصل او پس از پيامبر صلوات اللّه عليه و آله ، و سلب امامت از كسانى كه بيش از او در مقام خلافت جايگزين شدند « 2 » » دانسته است . به گفتهء وى ، اصل مذهب اعتزال معتقد بودن به « منزلة بين المنزلتين » بنابر گفتهء و اصل بن عطاء است « 3 » . براى تعلّق داشتن به هر فرقه كافى است كه به اصل اساسى آن فرقه معتقد باشيم . ولى هيچ يك از پيروان مذهب تشيّع ، حتّى نوبختيان
هامش
( 1 ) - اوائل ، ص 2 - 1 . نقيب به احتمال قوى سيد رضى است كه از 396 تا 406 سمت نقابت داشته است .
( 2 ) - همان منبع ، ص 3 .
( 3 ) - همان منبع ، ص 5 - 4 .