از جز آن بازشناسند ، هر چه را كه بر سر راهشان قرار گيرد ، بدون هيچ كارى دربارهء آن روايت مىكنند .
خطايى كه از ابن جنيد مىگيرد ، از گونهاى ديگر است . مىگويد :
« و اما ابو على بن الجنيد كتابهاى خود را از احكامى آكنده است كه در آنها بر گمان عمل كرده ، و از مذهب مخالفان و از قياس پست بهره گرفته است .
آنچه را كه از امامان عليهم السّلام منقول است با آنچه به رأى خود گفته [ بخوانيد « قاله » به جاى « قله » در متن چاپى ] در هم آميخته است بىآنكه يكى را از ديگرى جدا كند . ولى حتّى اگر هم آنچه را كه منقول است از آنچه رأى خود او است متمايز مىساخت ، در آن حجّتى نبود ، چه در نقل اجبار به احاديث متواتر توجّه نكرده بلكه به اخبار آحاد تمسّك جسته است » « 1 » .
ابن جنيد ، علاوه بر استناد به احاديث ضعيف ، متمايل به طرف كاملا متقابل با ابن بابويه است و بىمحابا گزارشهاى خود را با احكام ظنّى و استدلال قياسى خلط مىكند كه ابن بابويه آنها را طرد مىكرد .
شيخ مفيد ، پس از خردهگيرى بر ابن بابويه و ابن جنيد ، سخنانى دربارهء راهى كه پرسشكننده بايد بر آن برود گفته است . سخن مفيد چنين است :
« شيعه اخبارى در شرايع دارند كه حزب حق دربارهء بعضى از آنها اتّفاق كلمه دارند ، و دربارهء بعضى ديگر اختلاف است . وظيفهء فرد خردمند صاحب تدبير آن است كه هر چه را مورد اتّفاق همگان است ، همان گونه كه امام صادق عليه السلام گفته است ، بپذيرد و دربارهء آنچه مورد اختلاف است ، تا زمانى كه برهانى قطعى براى يكى از دو طرف پيدا نكرده است ، درنگ كند . اين گونه
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، ص 57 - 56 . دنبالهء مطلب در متن چنين است : « ولى [ بخوانيد « و ان » به جاى « و اما » در متن چاپى ] در تودهء اخبارى كه محدثان ديگر جز او نقل كردهاند چيزهايى وجود دارد كه [ صحت آنها ] معلوم است ، هرچند [ در آنجا ] از باقى احاديث متمايز [ نشده بوده ] است . و اين بدان جهت است كه آنان از راه نظر و استدلال كردن در آنها عدول كرده و تنها به نقل آنچه از مردان شنيده بودند اكتفا كردند ، و به تقليد پرداختند و از نظر كردن و تأمل كردن خوددارى ورزيدند » .