باشد . و خود امكان چنين امرى كه بيان كرديم دليل بر ابطال قياس در شرعيّات است » « 1 » .
در دنبالهء گزارش آمده است كه حاضران متوجّه مطلب نشدند و طرف خطاب به بيان اعتراضاتى پرداخت كه ايجاد شبهه كند . شيخ مفيد از او پذيرفت كه مطلب را نفهميده است و گفتههاى خود را تكرار كرد و بازهم نتيجهاى حاصل نشد . به همين جهت به بيان مطلب به صورتى تازه پرداخت و چنين گفت :
« پيامبر - صلى اللّه عليه و آله و سلم - بنابر نصّ ، فزونى در گندم را حرام شمرد .
اين نصّ براى شما قياس كنندگان اصلى است كه بنابراين و به قياس با آن فزونى در دادوستد برنج را نيز حرام شمرديد و اين حكم را فرع آن حكم دانستيد .
و بنابر عقل مىدانيم كه جواز آن بوده است كه خداى قديم سبحانه و تعالى افزونى دادوستد گندم را ، با محفوظ ماندن همهء صفات و خصوصيّات آن ، به جاى حرام بودن حلال اعلام كند پس اگر حكم به حرمت به خاطر علّتى در گندم يا صفتى در آن بوده است ، برداشتن حرمت از آن محال مىشود ، مگر اينكه آن علّت يا صفت از ميان رفته باشد . ولى ، چنان كه بيان كرديم ، همان گندم با همهء عوارض و صفات آن در عين حرام بودن حلال است ، و اين خود دليل بر بطلان قياس در اين مورد است » « 2 » .
هامش
( 1 ) - الفصول ، ص 50 . نيز رجوع كنيد به برونشويگ ، ص 206 .
( 2 ) - الفصول ، ص 50 . در حديث مربوط به حرمت ربا از شش كالا ياد شده كه افزون خواستن در آنها حرام است : طلا ، نقره ، گندم ، جو ، خرما ، و مويز . مكتب فقهى ظاهريه ، كه همچون شيخ مفيد مخالف صحت قياس است ، توسعه دادن اين حرمت را در مورد كالاهاى ديگر جايز نمىداند . رجوع كنيد به ا . گولد تسيهر ، مذهب ظاهريه . نظام تعليمى و تاريخ آن ( لايپزيگ : ا . شولتسه ، 1884 ) ، ص 43 - 41 ، مخصوصا ، ص 42 ، حاشيهء شمارهء 2 .I . Goldziher , Die Zahiriten . Ihr Lehrsystem und ihr Geschicht