فرد امامى ، علاوه بر اين كه موظّف نيست اين اعتقادات خاص را به افراد ديگرى كه از فرقهء او نيستند تحميل كند ، غالبا مجاز و حتّى گاه وظيفهدار است كه با پنهان داشتن و كتمان اين اعتقادات جان خود را حفظ كند .
شيخ مفيد گفته است كه جواز يا وجوب كتمان اعتقاد بسته به اوضاع و احوال است . وى مىگويد :
« گفتار در تقيّه .
من مىگويم كه هنگامى كه بيم از دست رفتن جان باشد ، تقيّه جايز است ، و نيز در حالت بيم داشتن بر مال يا گونههاى ديگر از مصلحتانديشى نيز تقيّه جايز است . و من مىگويم كه گاه تقيّه عنوان تكليف و وظيفه پيدا مىكند و به صورت واجب شرعى درمىآيد ، و در پارهاى اوقات ديگر تنها جايز است و واجب نيست . گاه هست كه تقيّه كردن بهتر از ترك آن است ، و گاه ترك آن بهتر است ، هر چند فاعل آن معذور و بخشنده است و نكوهش نمىشود .
فصل . و من مىگويم كه آن در گفتهها هنگام ضرورت ، جايز است ، و شايد به سبب گونهاى از لطف و مصلحت واجب شود . ولى نمىتوان در افعال آن را چندان گسترش داد كه به كشتن مسلمانان بيانجامد ، و چنين است در آنچه به يقين يا احتمال قوى مىدانيم كه مايهء تباهى مسلمانان مىشود .
و اين مذهبى است كه از اصول اهل عدل و مخصوصا اهل امامت استخراج مىشود ، نه معتزله و زيديّه و خوارج يا اهل تسنّنى كه به نام اصحاب حديث خوانده مىشوند » « 1 » .
تنها حدّ عملى كه شيخ مفيد براى تقيّه قرار مىدهد ، پرداختن به كارى است كه سبب كشتن يك مؤمن شود كه دين خود را پنهان كرده است .
هامش
( 1 ) - اوائل ، ص 97 - 96 .