« قصد آنان اين بود كه يك حقّ حكومت مشترك عبّاسى - شيعى برقرار كنند كه در آن شيعيان از بعضى الزامات تقيّه بياسايند ، و براى آنان و نيز براى سنّيان يك سازمان رسمى بوجود آورند . در واقع هدف آنان زنده كردن كيفيّتى از ديدگاه شيعه بود كه رؤياى بعضى از عبّاسيان روزگار مأمون بود .
چنان معتقد بودند كه بدين وسيله مىتوانند پيروان نيرومندى براى خود پيدا كنند ، بىآنكه از باقى مردم دور شوند » « 1 » .
براى عملى كردن اين نقشه ، فرمانروايان آل بويه علويان را در يك مجموعهء خودمختار با يك رئيس يا نقيب سازمان داده بودند كه قرينهاى از سازمان هاشميان عبّاسى بود . پيش از اين دربارهء پيوستگى شيخ مفيد با نقيبان علوى سخن گفتيم .
در مقابل اين سياست ايجاد تعادل آل بويه ، تلاش فزايندهاى براى آن صورت مىگرفت كه تسلّط اهل سنّت ، متمركز در قادر خليفهء عبّاسى كه دوران طولانى خلافت او از 381 / 991 تا 422 / 1031 ادامه يافت ، تجديد شود . نخستين تأييدى كه براى اين احياى سنّت صورت گرفت ، از جانب سلطان محمود بن سبكتكين بود كه در سال 387 / 997 خراسان را مسخّر كرد و خود را حامى مذهب تسنّن اعلام كرد .
از آن پس قادر رفته رفته خود را از زير سايهء حمايت آل بويه بيرون كشيد و به تثبيت قدرت شخصى خويش پرداخت . در 394 / 04 - 1003 از آن سرباززد كه ابو احمد پدر سيّد رضى و سيّد مرتضى را كه بهاء الدّوله به نقابت علويان بغداد برگزيده بود به اين سمت بپذيرد « 2 » .
و نيز قادر به يك نبرد تبليغاتى بر ضدّ خلفاى فاطمى برخاست ، و در 402 / 12 - 1011 يك گواهينامهء امضا شده توسّط علماى برجستهء شيعه و سنّى فراهم آورد كه در آن بر ضدّ نياى ادّعايى و كاذب خلفاى فاطمى مصر شهادت داده بودند . علىّ بن سعيد
هامش
( 1 ) - كائن ، مقالهء « آل بويه » در چاپ دوم دايرة المعارف اسلام ، جلد اول ص 1352 .C . Cahen , « Buyids » , . E . I . 2 , I , 1352 .( 2 ) - رجوع شود به بالا ، ص 18 ، حاشيهء شمارهء 5 .