( متولّد در 359 / 970 ) كه از 381 منصب نيابت پدرش را يافت ، نقيب بغداد شد و تا زمان مرگش در 406 / 1015 همين سمت را داشت . پس از آن اين منصب به برادرش سيّد مرتضى ( متولّد در 355 / 967 ) رسيد كه او نيز به نوبهء خود تا سال مرگش در 436 / 1044 نقيب علويان بغداد بود « 1 » .
دربارهء هوشمندى و زيركى شيخ مفيد در محاجّهء با رهبران فرقههاى مخالف ، ابن الباقلّانى سنّى و عبد الجبّار معتزلى ، داستانها نقل شده است .
در حكايتى از منابع امامى آمده است كه يك بار ابن باقلانى در استدلال مغلوب مفيد شد ، و براى آنكه مفيد را از بهرهبردارى از پيروزى خود منصرف كند ، به چاپلوسى كردن نسبت به او پرداخت . در ستايش وسعت معلومات مفيد به او چنين گفت :
« آيا شما در هر ديگى ملعقهاى داريد » ، و مفيد در جواب او گفت : « آرى » ، و به دنبال آن چنين افزود كه « و چه خوب مثالى از شغل پدرت آوردى ! » « 2 » و اين اشارهاى است به نام او كه از باقلا مشتق شده بود . ولى ، اينكه كدام يك از طرفين مناظره آخرين خنده را داشته باشد ، بسته است به اينكه كدام يك از آن دو اين داستان را نقل كند .
هامش
- منصوب كرد ، ولى خليفه مانع اشتغال وى به منصب اخير شد . نيز رجوع كنيد به بوسه ، 95 - 294 .
دربارهء منصوب شدن مفيد به معلمى دو پسر ابو احمد ، رجوع كنيد به ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه ، ويرايش محمد ابو الفضل ابراهيم ( قاهره ، عيسى البابى الحلبى ، 1959 ) اول ، 41 . حكايتى به اين صورت نقل شده است كه : شبى مفيد در خواب ديد كه حضرت فاطمه ( ع ) دختر پيغمبر ( ص ) دست حسنين را گرفته و نزد او آورده و خواسته است كه به ايشان درس دهد . مفيد شگفت زده از خواب بيدار شد . صبح روز بعد فاطمه بنت نصر محاط در خدمتگزاران همراه با دو پسرش ، الرضى و المرتضى به مدرس او آمد و از وى خواست كه به آنان درس دهد .
( 1 ) - ماسينيون ، « قاضيان و نقيبان » ، ص 264 .
( 2 ) - شوشترى ، اول ، 467 .