به گناهكارى است كه توبه كرده باشد . مرجئه در جواب مىگويند كه : اگر توبه كرده باشد ، پس فايدهء شفاعت چيست ؟ عبد الجبّار در جواب مىگويد كه آن شخص با گناه كردن همهء پاداشهايى را كه مستحقّ آنها بوده از دست داده است ، و فايدهء شفاعت اين است كه همهء پاداشهايى كه در برابر كارهاى نيك شايستگى دريافت آنها را داشته ، به او بازپس داده مىشود « 1 » .
اين توضيح بر پايهء مذهب احباط معتزله است كه بنا بر آن كارهاى بدى كه شخص مىكند با كار خوب او از ميان مىرود ، و بالعكس در صورتى كه سنگينى بدى بيش از خوبى باشد . استدلال مفيد بر ضد اعتقاد به احباط در زير خواهد آمد .
عبد الجبّار ، در ضمن بيان نظر ابو الهذيل مبنى بر اينكه شفاعت مخصوص مرتكبان گناهان صغيره است ، اين نظر را رد مىكند و مىگويد كه طاعتها گناهان كوچك را پاك مىكند و اين گونه گناهان نيازى به شفاعت ندارد « 2 » .
گناهان كبيره و صغيره
عبد الجبّار تفاوت ميان گناهان بزرگ و كوچك را از طريق پيامدهاى آنها بيان مىكند . گفتهء وى چنين است :
« كبيره در عرف شرع آن است كه عقاب آن بيش از ثواب آن باشد ، خواه بالفعل و خواه بالقوّه . . . و امّا صغيره آن است كه ثواب فاعل آن بيش از عقابش باشد ، خواه بالفعل و خواه بالقوّه » « 3 » .
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، 90 - 689 . در مورد حديث نقل شده رجوع كنيد به صحيح الترمذى ( قاهره : الصاوى ، 1934 ) ، نهم ، 267 ، و مراجع ديگر در ج . ونسينك ، كتاب راهنما ، ص 111 .
( 2 ) - شرح ، ص 691 .
( 3 ) - همان كتاب ، 632 .