معتزله پرداخته است . از دو نكتهاى كه وى بايد روشن كند ، يكى آن است كه خدا بايد به عدل خود براى هر كار نيكى كه كسى كرده پاداشى به او بدهد ، و اين مخالف نظر معتزليان است كه مىگويند كارهاى خوب و بد يكديگر را احباط مىكنند ؛ نكتهء دوم آنكه بر خدا نمىتوان ايراد گرفت كه چرا پس از آنكه مرتكب گناه كبيره را به عذاب ابدى تهديد كرد ، سخن خود را پس گرفته و او را مورد عفو قرار داده است .
اطاعت مستوجب پاداش است
شيخ مفيد بر آن است كه اعمال نيك بايد پاداش داده شود :
« قول معتزله در وعيد ، متّهم كردن خداى تعالى است به جور و ستم كردن و دروغ شمردن اخبار او . چه آنان چنان مىپندارند كه اگر كسى مدّت هزار سال اطاعت خداى عزّ و جلّ كند و سپس به ارتكاب حرام گناه كند و توبه را به تأخير اندازد و در اين حال بميرد ، خدا براى هيچ يك از طاعتهاى وى به او پاداشى نمىدهد و همهء اعمال او را باطل مىكند و با گناهى كه كرده او را تا ابد در آتش دوزخ نگاه مىدارد و به رحمت خود يا به شفاعت آفريدهاى او را از آن بيرون نمىآورد . و از ميان ايشان مخصوصا ابو هاشم مىگويد كه خداى تعالى كسى را در عذاب مخلّد مىدارد كه هيچ طاعتى را فروگذار نكرده و به كارى بر خلاف فرمان او نپرداخته ؛ و مرتكب هيچ كار زشتى نشده ، تنها بدان سبب كه به زعم او در زمانى آنچه را بر او واجب بوده انجام نداده است . . .
با اين همه خداى تعالى مىگويد :
« إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا
- ما پاداش كسى را كه كار نيك كرده باشد ضايع نمىكنيم » [ قرآن ، رعد ، 30 ] ، و
« فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ
- پس هر كس به سنگينى ذرّهاى نيكى كند آن را مىبيند » [ قرآن ، زلزله ، 7 ] ، و
« مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها ، وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها
- هر كه نيكى كند ده برابر آن به او مىرسد ،