دستهء مؤمنان است ، حتّى اگر مؤمن فاسق باشد ، پس از حساب روز جزا از بهشت بيرون نخواهد ماند .
عبد الجبّار نظر معتزله را در خصوص شفاعت در كتاب شرح الاصول الخمسة آورده است . به گفتهء وى در ميان امّت خلاف نيست كه پيامبر صلى اللّه عليه و آله براى امّت شفاعت مىكند ، ولى اختلاف در اين است كه از چه كسانى چنين مىكند . معتزله آن را مخصوص مؤمنانى مىدانند كه توبه كردهاند ، و مرجئه آن را ويژهء فاسقان از اهل نماز مىدانند . به گفتهء وى ، شفاعت به معنى درخواست لطف و تفضّل براى ديگرى يا درخواست رفع زيان و آسيب از او است . در حقّ مرتكب گناه كبيرهاى كه توبه نكرده باشد ، هيچ شفاعتى سبب آمرزش نمىشود ، همان گونه كه پدرى چون شخصى فرزندش را كشته و اكنون در كمين نشسته باشد تا فرزند ديگرى از او را بكشد ، هرگز او را نخواهد بخشيد « 1 » .
علاوه بر اين ، به گفتهء عبد الجبّار ، پيغمبر ( ص ) هرگز از مرتكب گناه كبيره شفاعت نخواهد كرد ، چه اين عمل از كرامت او مىكاهد . سپس ، بنا بر اصول مورد قبول عبد الجبّار ، پاداش دادن به كسى كه شايستهء آن نيست ، قبيح است . و بالاخره آياتى از قرآن را براى تأييد نظر خود ذكر مىكند « 2 » .
عبد الجبّار اين را مىپذيرد كه پيغمبر ( ص ) براى امّت شفاعت مىكند ، ولى مىگويد كه هدف اين شفاعت خواستن نفع و پاداش براى مسلمانان نيك است ، نه دفع زيان از بدان . مرجئه ( كه در اين قسمت از متن به جاى غير معتزله آمده ) حديثى را نقل مىكنند كه بنا بر آن حضرت محمّد گفته است : « شفاعت من براى مرتكبان گناهان بزرگ امّت است » . عبد الجبّار مىگويد كه حتى اگر اين حديث صحيح باشد ، تنها به حالت خاصّى ارتباط پيدا مىكند نه به همهء گناهكاران امّت ، و آن حالت خاص مربوط
هامش
( 1 ) - شرح ، ص 688 .
( 2 ) - همان كتاب ، ص 689 .