همهء مرجئه ، جز محمد بن شبيب ، و همهء اصحاب حديث بدون استثنا موافق با اين اعتقادند . همهء معتزليان مخالف اين اعتقادند ، و مىگويند كه وعيد به خلود در آتش هم كفّار را شامل مىشود و هم فاسقان اهل نماز را .
و اماميّه بر اين امر متّفقند كه هر كس از اهل اقرار و معرفت و نماز به سبب گناهش كيفر بيند ، در عذاب مخلّد نمىماند ، و از دوزخ بيرون مىآيد و به بهشت داخل مىشود و پيوسته از نعيم آن برخوردار خواهد بود .
كسانى كه بر شمرديم با اين نظر ايشان موافقند ، و معتزله بر خلاف اين اعتقاد اجتماع كرده و گفتهاند كه آن كس كه براى عذاب ديدن وارد دوزخ شود ، از آن بيرون نخواهد آمد » « 1 » .
با آنكه مرجئه و اصحاب حديث اهل تسنّن در اعتقاد كلّى ، چنان كه مفيد اظهار داشته است ، با وى موافقند ، البتّه در خصوص اينكه « اهل اقرار و معرفت » چه كسانند ، با مفيد اتّفاق كلمه ندارند .
اين گروه ، به گفتهء مفيد ، عبارت از مؤمنان دوازده امامى است . دربارهء آنان و وضعى كه ميان زمان مرگ و رستاخيز دارند ، چنين گفته است .
« گفتار در احوال مكلّفان از رعاياى ائمّه ( ع ) پس از وفات .
من مىگويم كه آنان چهار طبقهاند : [ الف ] يك طبقه را خدا زنده مىكند و با اولياى ايشان در بهشت جاى مىدهد ؛ [ ب ] طبقهء ديگر را زنده مىكند ، و آنان را با پيشوايانشان در جايگاه پستى و خوارى قرار مىدهد ؛ [ ج ] دربارهء طبقهء ديگر ترديد دارم ، و زنده شدن و به حال مرده باقى ماندن آنان هر دو را روا مىدانم ؛ و [ د ] طبقهء ديگر پس از مرگ زنده نمىشوند و تا روز رستاخيز به همان حال مرده باقى مىمانند .
[ الف ] و امّا طبقهء به نعمت رسيده كسانى هستند كه در معارف بصيرت دارند
هامش
( 1 ) - اوائل ، ص 14 .