آن عوض ببخشد . علاوه بر اين ، شايستهتر براى بخشندگى وجود [ بخوانيد « جوده » به جاى « وجوده » ] و رحمت وى آن است كه به جاى درد خوشى ارزانى دارد كه شريفتر از آن است ، نه اينكه دردى بخشد كه چيزى شريفتر از آن سودى برابر با آن دارد .
اين مذهب عدّهء زيادى از اهل عدل است . گروهى از ايشان و نيز همهء مجبّره با اين مذهب مخالفند » « 1 » .
اين مخالفت با بعضى از « اهل عدل » مربوط به نكتهء كوچكى از راههاى انتخاب خدا مىشود كه از نظرهاى مختلف دربارهء تكليف خدا براى رعايت مصلحت انسان حاصل مىآيد . نكتهء مهم آن است كه همهء گروهها با مجبّره مخالفند كه مىگويند خدا نيازى به آن ندارد كه براى منظور و هدفى به فعل توجّه كند ، و براى آنچه مىكند مكلّف به اداى جبران و عوضى نيست .
مفيد پس از آن عقيدهء شخصى خويش را بيان مىكند و مىگويد كه ممكن است در بعضى از موارد خدا كسى را مبتلاى به رنج سازد بىآنكه لازم باشد عوض و جبرانى در برابر آن بدهد . سخن وى چنين است :
« گفتار در رنج بنابر مصلحت و بدون عوض .
و من مىگويم كه عوض دادن بر رنجى كه به كسى رسد و به مصلحت شخصى ديگر باشد ، شايستهء عدل الهى است ، ولى تنها به جود خدا [ بخوانيد « جوده » به جاى « وجوده » ] اين عوض دادن در صورتى كه شخص رنجديده مؤمن باشد ، بر او واجب مىشود . و امّا در آن هنگام كه غير مؤمنى از رنج ديدن مؤمن سود مىبرد و به مصلحت او تمام مىشود ، بر خدا واجب است كه به شخص رنجديده عوض دهد ، و اگر چنين نكند ستم كرده است .
بنابراين من مىگويم كه در آن هنگام كه مبتلاى به الم كافر باشد ، آن كافر
هامش
( 1 ) - اوائل ، ص 90 - 89 .