از اندازه نيست ، و در فصل او هيچ ناشايستگى و زشتى وجود ندارد . از مشاركت با بندگانش در افعال به دور است ، و از مجبور كردن آنان به كارهايى كه مىكنند منزّه است .
هيچ كس را جز بر گناهى كه مرتكب شده كيفر نمىدهد ، و هيچ بندهاى را جز بر كار بدى كه كرده سرزنش نمىكند .
« لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ ؛ وَ إِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها وَ يُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْراً عَظِيماً
- به سنگينى ذرهاى ستم نمىكند ؛ اگر كار نيكى باشد دو برابرش كند و از نزد خودش پاداشى بزرگ دهد » [ قرآن ، سورهء نساء ، آيهء 40 ] .
اكثر اماميان بر اين اعتقادند ، و آثار متواتر در اين خصوص از آل محمّد ( ص ) رسيده است . همهء معتزله ، جز ضرار و پيروان او ، همين مذهب دارند كه مذهب گروه كثيرى از مرجئه و جماعتى از زيديّه و محكّمه ( خوارج ) و معدودى از اصحاب حديث نيز هست .
مخالف آنند جمهور عامّه ( اهل تسنّن ) و بازماندههايى از گروههايى كه برشمرديم .
اينان مدّعى آنند كه خدا اغلب آفريدههاى خويش را براى نافرمانى و معصيت آفريده ، و بعضى را به پرستش خود مخصوص گردانيده [ خصّ به جاى حضّ كه در نسخهء چاپى آمده ] است . نعمت خود را شامل همهء آنان قرار نداده ، و بيشترين ايشان را به تكليفى بيش از آنچه توانايى دارند مكلّف ساخته است .
افعال همهء آفريدگانش را خود آفريده است . گناهكاران را به معصيتى كه خود ايشان را به آن واداشته عذاب مىكند . به چيزى كه نمىخواهد فرمان مىدهد ، و از چيزى كه مىخواهد نهى مىكند . به ستمكارى بندگانش فرمان داده است . دوستار فساد است ، و راه يافتن بيشتر بندگانش را به صلاح ناخوش دارد .
تعالى اللّه عمّا يقول الظّالمون علوّا كبيرا » « 1 » .
هامش
( 1 ) - همان كتاب ، ص 25 - 24 .