آنچه براى بندگانش شايستهتر است عمل كند ، در صورتى كه معتزليان بغداد و مفيد مىگويند كه خدا بايد چنين كند « 1 » . پس اين اعتراض ممكن است بر ضدّ معتزليان بغداد نيز اقامه شود .
شاگرد مفيد ، سيّد مرتضى ، دربارهء امكان اينكه ممكن است چنين اعتراضى بر ضدّ خود او بشود از وى چنين پرسيد : اگر مطابق مصلحت امّت آن است كه امام غايب باشد ، آيا در آن هنگام كه وى ظاهر شود ، به زيان امّت نيست ؟ مفيد در جواب او چنين گفته است :
« شك نيست كه در آن هنگام كه خدا از روى رفتار پيروان امام پيشبينى كند كه اگر غيبت امام بيش از آنچه طول كشيده است ادامه يابد و امام ظاهر نشود ، اين پيروان به گناهكارى خواهند پرداخت و شايستهء كيفرى خواهند شد كه چندين بار بيش از پاداشى است كه با انتظار به دست مىآورند و اين پاداش جبران آن كيفر را نمىكند ، امام را از پردهء غيب بيرون خواهد آورد .
و دور كردن كيفر از ايشان سودمندتر و ممتازتر از پاداشى است كه ممكن بود در وضع پيشتر بهرهء آنان شود » « 2 » .
به عبارت ديگر ، هنگامى كه امام غايب است ، پيروان وى فرصت آن دارند كه با وفادار و مؤمن ماندن در اوضاع و احوال دشوار ، از پاداش بيشترى برخوردار شوند . ولى زمانى خواهد آمد كه خدا ، با در نظر گرفتن ضعف اخلاقى آنان ، خواهد دانست كه دشوارى خارج از حدّ تحمّل ايشان است ، و اگر امام فورى ظاهر نشود ، آنان ايمان خود را از دست خواهند داد . در اين هنگام مصلحت آنان مقتضى است كه امام ظاهر شود . پاداشى كه از اين پس نصيب ايشان مىشود كمتر است ، ولى اطمينان بيشترى براى دريافت آن دارند .
هامش
( 1 ) - رجوع كنيد به پيش از اين ص 112 .
( 2 ) - الفصول ، ص 82 .