غلوهاى طرد شده
ديديم كه ، به گفتهء مفيد ، امامان از همهء آفريدگان جز حضرت محمّد ( ص ) افضلند . ولى فاصلهء ميان خدا و آفريدگانش بايد بدين طريق محفوظ بماند كه بگوييم از دانستن غيب ، جز آنكه گاهگاه خدا به لطف خويش بر ايشان آشكار مىسازد ، محرومند .
اينكه بدنهاى ايشان پس از مرگ به بهشت منتقل مىشود ، امتيازى براى ائمّه است ، ولى اين نيز تنها چيزى است كه در قرآن به عنوان پاداش به هر مؤمن وعده داده شده است .
پس اين امتياز به هيچ وجه امامان را در وضعى ما فوق ديگران قرار نمىدهد ، و نيز بالضّروره امام را هم مرتبهء با حضرت محمّد ( ص ) نمىكند .
مفيد در شرحى كه بر عقائد صدوق نوشته ، به توضيح معانى كلمات « غلوّ » و « تفويض » پرداخته ، و دربارهء غلوّ چنين گفته است :
« غلات متظاهر به اسلام ، امير المؤمنين و امامان از نسل او - عليهم السّلام - را به خدا بودن و پيغمبر بودن منسوب كرده و چندان در برترى آنان در دين و دنيا سخن گفتهاند كه از حدّ تجاوز كرده است . چنين كسان كافر و گمراهند و امير المؤمنين ( ع ) به كشتن و سوزاندن ايشان به آتش فرمان داده ، و امامان نيز به كافر بودن و خروج از اسلام ايشان حكم كردهاند » « 1 » .
تفويض كه در ميان شيعيان معنايى متفاوت با معناى آن در علم كلام سنّى دارد ، گونهاى از غلوّ است . معتقدان به آن براى امامان جنبهء الوهيّت قائل نيستند ، بلكه ايشان را محدث مىدانند با وجود اين « مدّعى آنند كه خدا ايشان را يگانه و ويژه آفريده
هامش
( 1 ) - تصحيح ، ص 63 . براى اطلاع يافتن از اخبارى كه ريشهء اين اعتقاد را از عبد اللّه بن سبأ دانسته و از محكوميت او ياد كردهاند ، رجوع كنيد به كشى ، رجال الكشى ، چاپ احمد الحسينى ( نجف : الآداب ، بىتاريخ ) ، ص 101 - 98 . نيز رجوع كنيد به هوجسن( M . Hodgson )، مقالهء « غلاة » در چاپ دوم دايرة المعارف اسلام ، 95 - 1093 .