ندارد ، و اين كه ممكن است فريب ظواهر را بخورد ، قطعا در جانب اماميّهء معتدل است « 1 » . هنگامى كه از او پرسيدند چرا حضرت على ( ع ) با آنكه مىدانست در مسجد كوفه كشته خواهد شد به اين مسجد درآمد ، و حضرت حسين ( ع ) با آنكه مىدانست مردم كوفه او را تنها خواهند گذاشت دعوت آنان را پذيرفت و به آن جانب روانه شد ، شيخ مفيد در جواب منكر آن شد كه امامان از تفاصيل هر حادثه كه در آينده پيش خواهد آمد آگاهى داشته باشند . وى تنها اين را مىگويد كه آنان حكم شرعى هر چه را كه پيش بيايد مىدانند « 2 » .
نظر معتدل مفيد نسبت به وسعت و تفصيل علم امام همچنين در بحثى كه ميان وى و يك معتزلى دربارهء امام غايب پيش آمده بود ، به سود او تمام شد . آن معتزلى پرسيده بود كه اگر امام دوازدهم واقعا وجود دارد ، چرا لااقل خود را به مفيد نشان نمىدهد تا مايهء روشنى ذهن و آگاهى بيشتر او شود ، در صورتى كه از مفيد كاملا مطمئن است و مىداند كه گرفتارى براى او فراهم نخواهد كرد . مفيد در جواب گفت ، تا آنجا كه وى مىداند ، امام توسّط خدا از اسرار ضمير او آگاه نشده است « 3 » . بنابراين آنچه امام مىداند اين است كه آشكار كردن خود بر مفيد ممكن است به زيان او تمام شود .
مفيد با ترديد اين روايت را مىپذيرد كه ائمّه از همهء فنون و زبانها آگاهند ، ولى مىگويد كه اين علم به هيچ وجه از لحاظ عقل و قياس ضرورى نيست . انگيزهء او براى پذيرفتن روايت اعتبار و حجّيّت آن است . وى مىگويد :
« گفتار در آگاهى امامان از همهء صنايع و لغات . من مىگويم كه چنين چيزى نه ممتنع است و نه واجب از لحاظ عقل و قياس . و رواياتى از كسانى كه
هامش
( 1 ) - الاشعرى ، مقالات ، ص 50 ، در جواب اين پرسش كه آيا امامان همه چيز را مىدانند ، دو پاسخ مخالف از رافضيان نقل كرده است .
( 2 ) - « العكبريه » ، پرسش 20 .
( 3 ) - الفصول ، ص 80 .