دارد . و معتزله همگى مخالف اين نظرند و بر امامان روا مىدارند كه مرتكب گناهان كبيره شوند و حتّى از دين اسلام بازگردند « 1 » » .
تنها اعتراف شيخ مفيد به ضعف بشرى در امامان به همان صورت است كه دربارهء پيامبران جز حضرت محمّد ( ص ) نظر داده است : پيش از رسيدن به مقام امامت در معرض آن قرار دارند كه گناهان كوچكى را كه سلب اعتبار از ايشان نمىكند ، به صورت غير عمدى مرتكب شوند « 2 » .
يكى از اماميّه مخالف اين نظر كه مفيد محتملا وى را در خاطر داشته ، ابن بابويه است كه معتقد بود حضرت رسول ( ص ) در نماز از آشفتگى حواس سهو كرد ، و شايد همين گونه اشتباه را براى امامان نيز روا مىدانست « 3 » . چنان كه شيخ مفيد گفته ، درست است كه معتزليان ارتداد امام را از دين جايز مىدانستهاند ، ولى مفيد فراموش كرده است اين جمله را اضافه كند كه ، به اعتقاد معتزله ، امام مرتد شده مقام امامت خويش را از دست مىدهد « 4 » .
امام ، به عنوان جانشين پيغمبر ، نه تنها بايد معصوم باشد ، بلكه بايد از خطا و اشتباه نيز مصون بماند . سپس بحث از وسعت دامنهء علم امام به ميان مىآيد . مفيد منكر هرگونه ضرورت عقلى براى گفتن اين مطلب است كه امام معمولا از آينده خبر دارد يا فكر افراد را مىخواند ، ولى گفته است كه خدا گاه چنين دانشى به او عطا مىكند .
گفتهء وى چنين است :
« من مىگويم كه ائمّهء آل محمّد ( ص ) از ضماير بعضى از بندگان آگاه بودند
هامش
( 1 ) - همان منبع ، ص 35 .
( 2 ) - رجوع شود به پيش از اين ، ص 137 ، كه در آن صفحهء 30 - 29 اوايل نقل شده .
( 3 ) - رجوع شود به پس از اين ، فصل پانزدهم .
( 4 ) - رجوع شود به عبد الجبار ، المغنى ، بيستم ، بخش دوم ، ص 170 .