كردهاند كه ، هر شب به مقدار استهء خرما با « * » كم كردهاند . و بعضى بودهاند كه چوبى ترتيب دادهاند ، و به مقدار نقصان چوب ، هر شب از قوت با كم كردهاند . تا حدّى كه به سه شبانهروز ، تا به ده روز ، تا به پانزده روز افطار نكردهاند . و منقول است كه سهل عبد اللّه تسترى - رحمة اللّه عليه - به مدت چهل روز يكبار افطار كردى . او را پرسيدند كه : آتش گرسنگى را به چه مىنشاندى ؟ گفت : نور ذكر آن را مىنشاند چنان كه وى را هيچ اثرى نمىماند . شيخ - رحمه - گفت : از بزرگى سؤال كردم كه : چه چيز است كه آتش گرسنگى بدان ساكن شود و بنشيند ؟ .
در جواب گفت : اگر كسى گرسنه باشد و خرّمى به دو رسد ، نه آتش گرسنگى ساكن شود ؟ و خوف ، همچنين آتش گرسنگى منطفى گرداند ، گفتم : بلى . گفت : هم بر اين نسق اين طايفه يا در خوفاند يا در رجاء و بدان سبب صبر مىتوانند كرد بر گرسنگى . و گفتهاند : حدّ گرسنگى آنست كه : اگر خيو بيندازد ، مگس بر آن ننشيند لخلوّ المعدة من الطّعام و صفاء البزاق . همچنانكه آب كه مگس قصد آن نكند . آوردهاند كه : ابو بكر صديق - رض - هر به شش روز افطار كردى . و ابن زبير هر به هفت روز افطار كردى . و سفيان ثورى و ابراهيم ادهم - قدس الله روحهما - رفيق يكديگر بودند ، به سه شبانروز افطار كردندى . شيخ - رحمه - گفت : جدّ ما محمد بن عبد اللّه المعروف بعمويه - رحمه - صحبت داشت با احمد دينورى - رحمه - هر به چهل روز افطار كردى ، و يكى در زمان ما بود و ما او را نديديم ، و او به زاهد خليفه معروف بود ، هر به يك ماه يك بادام [ مغز ] خوردى . شيخ گفت - رحمه - نشنيديم كه در اين امّت در تقليل طعام يكى بدين مقام رسيده است ، آنان كه صادقان بودهاند ، اين چنين حال بر ايشان آسان بوده است ، از بهر آنكه ايشان در اين قلّت ، نيّت صافى كردهاند از بهر خداى تعالى . هرآينه حق سبحانه و تعالى به عوض آن ، ذوقى بديشان مىبخشد كه ذكر طعام و شراب از اندرون ايشان فراموش مىگردد . چنان كه دل قوت از روح يابد ، نفس نيز از دل مدد مىيابد . تا به حدّى كه جملهء اطعمهء دنياوى و شهوات حيوانى در نظر او خوار و حقير نمايد . و سالك آنگاه بدين مقام تواند رسيد ، كه بر اقوال و احوال محافظت نمايد . و به قدر ضرورت طعام خورد ، و به قدر ضرورت سخن گويد ، و اگر مدّتى معده تهى دارد ، پس از آن سخنى كه او را به كار نيايد بگويد ، آتش گرسنگى در اندرون [ او ] مشتعل شود . بر مثال آنكه آتش در حلفا افتد و برافروزد ، از بهر آنكه نفس خفته بود و بدانقدر بيدار شد .
و چون بيدار شود ، دواعى شهوات در او پيدا شود . و سهل عبد اللّه - رحمه - گفته است : هر كس كه عادت كند كه به هر چهل روز طعام خورد ، او را قدرت ملكوتى پيدا شود . و هر كس كه مشاهد قدرت ملكوت نباشد ، به حقيقت زهد نتواند رسيد . شيخ - رحمه - گفت : اگر هر به چهل روز طعام خوردن عين فضيلت بودى ، و مواهب و فتوحات غيبى بدان منوط بودى ، جملهء انبياء بر اين طريق
هامش
( * ) احتمالا در اينجا : با به است .