رمزى ز عشقت اى جان در عقل و جان نگنجد * حرفى ز داستانت در صد زبان نگنجد
جان و خرد شريفند لكن نه مرد عشقند * دانى كه بحر اخضر در ناودان نگنجد
هان تا جمال جانان در جان نجوئى ايراك * منجوق هودج « هو » در « كن فكان » نگنجد
اندر حدث قِدم را جستن مُحال باشد * عنقاى قاف عزّت در دوكدان نگنجد
پائى شگرف بايد مَر ذروهء قدم را * رفتن بر اوج اعلى ، در نردبان نگنجد
سوى ازل چه يازى گِرد ابد چه تازى * كوته كن اين درازى كان در زمان نگنجد
در دست خلق بادى هر كس بدان چو شادى * وانجا كه هست زادى در اين و آن نگنجد
و رسول خداى - صلعم - وصيّتى به معاذ جبل - رض - كرده است كه مستجمع محاسن اخلاق و مستوعب مكارم شيم است : اوّل گفت : وصيّت مىكنم ترا يا معاذ به تقوى و راستى سخن و وفاى عهد و گزارد امانت و ترك خيانت و حفظ جوار و ترحم و شفقت بر يتيمان ، و نرمى در وقت سخن گفتن ، و بذل سلام و نيكويى در عمل ، و كوتاهى اميد و دشمنايگى دنيا ، و دوستى آخرت ، و ترس حساب و شمارگاه . و اى معاذ ! جهد كن تا هيچ حليم و بردبار را دشنام ندهى ، و هيچ صادق را دروغزن ندارى ، و فرمان هيچ عاصى نبرى ، و هيچ زمين را به فساد نياورى و هرگاه كه گناهى از تو در وجود آيد ، زود توبه كن ، و به استغفار مشغول باش ، اگر در نهان گناه كنى ، در نهان توبت مىكن ، و اگر در آشكارا گناه كنى ، در آشكارا توبت مىكن ، و بدانكه حق تعالى بدين آداب بندگان را به حضرت مىخواند . و ايشان را بدين آداب كه مكارم اخلاق است ، تعليم مىكند . « * » قال رسول اللّه - صلعم - : « الأخلاق مخزونة عند اللّه فإذا اراد اللّه بعبد خيرا منحه منها خلقا » يعنى اخلاق حميده در خزاين غيب بىعيب معبّى و مدّخر است ، هر آنكس كه حق تعالى به دو خيرى خواسته باشد ، و او را در حمايت عنايت بداشته ، او را به بعضى از اين اخلاق آراسته گرداند ، و به مكارم اخلاق كه بهترين خلعتهاى سنىّ و صلتهاى هنىّ است ، او را مشرف گرداند .
و در حديثى ديگر فرموده است : « انّما بعثت لاتمّم مكارم الاخلاق » « * * » يعنى از بهر آن مرا بفرستادند تا دفع عادات و طبيعت كنم و مكارم اخلاق در بندگان آموزانم . و در حديثى ديگر آمده است كه : خلق نيكوست كه ترازوى حسنه گران مىدارد ، و به وسيلت اخلاق نيكومرد ، به درجاتى برسد كه به صوم و نماز بسيار بدان درجه نتوان رسيد .
و در حديثى ديگر آمده است كه رسول - عللم - گفته است كه : دوستترين امّتان من به من ، شخصى باشد كه به اوصاف پسنديده و اخلاق گزيده معروف و مشهور باشد . و دشمنترين
هامش
( * ) تحف العقول ص 25 .
( * * ) جامع الصغير ج 1 ص 103 .