پروانهء عفو و غفران به وى رسيد . شيخ - رحمه - گفت : مريد طالب چون خواهد كه در خلوت نشيند ، بايد كه نيّت وى آن باشد ، كه به تدارك گناه گذشته مشغول خواهد شد ، و هر آنچه [ اسم ] ملكيت وى بر آن افتد ، از آن بيرون آيد و احتياط كند در جامه و سجّاده . بعد از آن غسل كند ، و دو ركعت نماز كند ، و توبهء نصوح بكند ، و نهان و آشكارا يكسان دارد . و اندرون از تفرقهها و كين و حسد پاك مىدارد . و از خلوت بيرون نيايد الّا به روز جمعه و وقت نماز به جماعت . و بايد كه ترك نماز جماعت نكند . كه قومى غلط كردهاند ، به ظنّ كژ چنان تصوّر كردهاند كه اگر بيرون آيند ، تفرقه بديشان راه يابد . و اين خطائى عظيم است . و اگر چنان باشد كه تشويش به وى راه يابد به سبب بيرون آمدن يكى از برادران ، وعده كند تا به وقت نماز نزديك او مىرود و نماز به جماعت مىگزارند . و چون از خلوت بيرون آيد ، همچنان به ذكر كردن مشغول شود ، تا سخنهاى پراكندهء جماعت نشنود ، كه قوّت حافظه و متخيّله همچون صفحهء تخته است كه قابل نقوش باشد ، و بسيار وساوس و هواجس از آن تولد كند ، و جهد كند كه در تكبير اول امام را دريابد ، و چون سلام باز دهد ، زود با خلوت رود . و اگر نفس او را خوش آيد كه مردمان بدانند كه او در خلوت است ، شايد كه از اين سبب از خلوت بيرون نيايد كه گفتهاند : لا تطمع المنزلة عند اللّه و انت تريد المنزلة عند النّاس . و به سبب طلب جاه و روى خلق به خود آوردن بسيار خلوتيان به فتنه افتادهاند ، و اعمال ايشان تباه شده است . و هر آنكه طالب رضاى حق تعالى باشد ، بايد كه بر يك عمل در خلوت مداومت نمايد . يا قرآن خواندن ، يا ذكر گفتن ، يا نماز گزاردن ، يا مراقب بودن . اگر يك ساعت يا دو ساعت در ركوع يا در سجود بسر برد ، شايد . و بايد كه دايم به وضو باشد و خواب نكند ، الّا در غلبهء خواب ، بعد از آنكه جهد بسيار كرده باشد در دفع آن . و شب و روز هم بر اين ترتيب به تزكيهء نفس مشغول مىباشد . كه به مدّتى اندك تصفيهء دل و تجليهء روح دست دهد ، و در وقت ذكر گفتن ، اگر نفس كاهلى كند به دل ذكر مىگويد ، و در وقت كلمهء : لا إله الّا اللّه گفتن ، در طرف « لا » كائنات نفى مىكند . و هستى حق در طرف « الّا » اثبات مىكند . و ببايد دانست كه كار خلوت همچون سلسله است ، كه حلقه حلقه درهم پيوسته باشد ، اگر يك حلقه گسسته شود ، آن حلقههاى ديگر جمله بر شرف هلاك باشد . و به قوت به نان و نمك قناعت كند ، و هر شب نيممن كوچك نان ، بعد از نماز خفتن به قوت سازد ، و اگر به دو نوبت بخورد شايد ، نيمهاى در اول شب ، و نيمهاى در آخر شب ، تا در معده ثقل پديد نيايد ، و اگر در سحر افطار كند شايد ، و اگر ترك نان خورش تواند كرد ، اولىتر ، و اگر نه به قدر به كار مىبرد . و ببايد دانست كه كم خوردن در خلوت شرطست ، اگر در اول به نيمهء رطل قناعت تواند كرد ، بعد از آن به تدريج تا كم مىكند شايد ، كه مشايخ - رحمة الله عليهم - متّفقند كه اساس سلوك بر چهار قايمه است :
اندك خوردن - و اندك خفتن - و اندك گفتن - و گوشه گرفتن از خلق . و اگر تواند كه شبى طعام نخورد و شب دوم افطار كند بىآنكه رنجى به نفس او رسد شايد . و جماعتى اختيار بر آن
عوارف المعارف ( فارسى ) — صفحة 104
مساهمون: عمر السهروردي
ص١٠٤