6 ) 39 ائمّه [ عليهم السّلام ] همچنين به يك وصى كه مىتواند مسئوليت [ جمعآورى ] صدقات و توزيع آن را به عهده گيرد و به مقام او به عنوان ضامن - تنها در صورتى كه دريافتكنندگان را بيابد - اشاره كردهاند . ( ج 3 ، ص 547 ، ح 1 ، 2 ، 4 ، 5 ) در روايتى در باب بعدى ، امام [ عليه السّلام ] به اين وصى و نيز به پيامبر [ صلّى اللّه عليه و إله ] ، كه خودش صدقات را توزيع كرده ، اشاره نمودهاند . در بابى داراى 8 روايت دربارهء جزيه ، على بن ابراهيم 3 روايت همه را از پدرش ، محمّد بن يحيى 3 روايت ، و عدهء رازى مرتبط با سهل يك روايت از سهل نقل كردهاند . در اين روايات ، امام [ عليه السّلام ] در گرفتن اين ماليات از اهل كتاب ( يهوديان و مسيحيان ) داراى نقش دانسته شده است . ( ج 3 ، ص 566 - 568 ) 40
اما روايات ديگر متضمّن اين معنا هستند كه مؤمن خود ، اين عايدات را بين دريافتكنندگان توزيع مىكند . در روايتى كه در بالا نقل و در آن از شخص ثقهاى صحبت شد كه اين عايدات را [ به اشخاص ] منتقل مىكرد ، امام موسى [ كاظم عليه السّلام ] اضافه كردهاند : « در غياب چنين شخصى ، خود سؤالكننده مىتواند درآمدها را جمع و توزيع كند . » ( ص 539 ، ح 6 ) در بابى داراى 6 روايت ، ائمّه [ عليهم السّلام ] موضوعات مربوط به مسئوليت افراد در قبال توزيع اين عايدات را برشمرده ( ص 549 - 550 ) و در تعدادى از روايات بابى كه 11 روايت دارد ( ص 553 - 555 ) ، از فرستاده شدن زكات از ديارى به ديار ديگر سخن گفتهاند ، ولى به اينكه طىّ اين مراحل ، به دست امام [ عليه السّلام ] يا عمّالش برسد اشارهاى نكردهاند ، گرچه در يك روايت ( ص 553 ، ح 1 ) از يك عامل ( وصى ) صحبت شده است . جالب است كه در اينجا ، به نام هيچيك از عمّال اشاره نشده است .
در اولين روايت باب اول از كتاب « الزكاة » ، كه امام [ عليه السّلام ] به آيهء 60 سورهء توبه كه در بالا نقل شد ، اشاره مىنمايند ( ج 3 ، ص 496 ، ح 1 ) ، گروههاى دريافتكنندگان
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 403
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٤٠٣