مؤمنان را بدون امام رها نمىكند ؛ حتى اگر فقط دو تن بر روى زمين باقى بمانند يكى از آن دو حجّت ( يعنى امام ) خواهد بود ، و اگر امامى نباشد زمين به پايان [ عمر خود ] مىرسد . » ( ص 484 - 489 ) از اين روايات ، محمّد بن عيسى بن عبيد ده روايت نقل كرده كه يكى از آنها از طريق على بن ابى حمزه ثمالى ( ص 485 ، ح 3 ) و ديگرى از طريق پدرش [ يعنى ابى حمزه ] ( ص 488 ، ح 2 ) نقل شده است . احمد بن محمّد 5 روايت ، هيثم كوفى 2 روايت ، و محمّد بن حسين يك روايت نقل كردهاند .
2 روايت نيز از طريق ابان بن عثمان احمر ( ص 485 ، ح 7 ، 8 ) نقل شده است . از اينروى ، به نظر مىرسد كه صفّار نيز معتقد به آغاز مجدّد جريان جانشينى بوده و نقصان [ كتاب ] وى در بيان چنين موضوعاتى ، با همان روش تفصيلى كه وى دربارهء موضوعات « ولايت » و « قدرت ائمّه [ عليهم السّلام ] » به كار برده ، فقط نشاندهندهء انتظارات رايج [ زمان وى ] و مقصود وى از گردآورى مجموعهاش است .
در خلال احاديث مربوط به « تقيّه » ، از جمله 27 روايت كه در محاسن نقل گرديده ( ص 255 - 259 ) ، به جامعهء شيعيان يادآورى شده است كه ائمّه [ عليهم السّلام ] در گذشته [ شيعيان را ] به [ اتخاذ ] شيوهاى محتاطانه در حمايت آشكار از عقايدشان و انجام اعمالشان ترغيب مىكردند . با چنين احاديثى ، كه آشكارا رواج داشتهاند - و كلينى [ نيز ] تعدادى از روايات منقول در محاسن و روايات ديگرى از معاصران صفّار را در كافى گنجانده است - صفّار هيچ فصل جداگانهاى را دربارهء خود « تقيّه » نياورده است . با اين حال ، وى قريب 34 روايت در سرتاسر بصائر 84 نقل كرده كه در آنها ائمّه [ عليهم السّلام ] با تأكيد بر صعوبت احاديث خود ( ص 28 - 29 ، 20 - 26 ) و ماهيت دشوار رسالتشان و ماهيت اسرارآميز رسالت ائمّه در طول تاريخ و اينكه اسرار خداوند نزد ائمّه [ عليهم السّلام ] بوده و هريك [ از ايشان ] آن را به ديگرى منتقل مىكرده ( ص 377 - 378 ) ، اهميت و ضرورت رسالت خود را به شيعيان گوشزد كردهاند . از اين
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 252
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص٢٥٢