/ 799 م تا 203 ق / 818 م ) و امام محمّد بن على الجواد [ عليه السّلام ] ( 203 ق / 818 م تا 220 ق / 835 م ) ادامه داشت و تعيين امام رضا در سال 201 ق / 817 م به عنوان وليعهد او ، تجلّىگر گرايشهاى آشكار او به تشيّع يا دستكم مداراى او با شيعه ، هرچند به خاطر مصالح سياسى ، بود .
اين طايفه از خاندان اشعرى ، كه بدون واسطه از تبار اولين اشعرىهاى مقيم [ قم ] و اولين امامىهاى اين خاندان بود ، تسلّطش را بر اين خاندان ، بر قم و مذهب تشيّع ، در وجود شخص احمد بن محمّد بن عيسى ادامه داد كه شايد او مؤثرترين فرد خاندان اشعرى - قمى در قرن سوم ق / نهم م بود . احمد بن محمّد يكى از اصحاب امام نهم [ عليه السّلام ] و يكى از مرتبطان امام هشتم و يازدهم [ عليهما السّلام ] ، شيخ قمىها و رئيس ( وجه ) و فقيه آنها ، يعنى رهبر مذهبى در قم و نيز رهبر سياسى آنها بود ؛ يعنى كسى كه سلطان با او ملاقات مىكند ؛ همانگونه كه پدرش نيز پيش از وى ، داراى اين مناصب بود . احمد بن محمّد همچنين به خاطر تعصّبهاى آشكارا عربىاش ، و در منابع متأخّر به خاطر مبارزهاش عليه افراطيگرى ( غلو ) مذهبى در قم مشهور است . بعدا مطالب بيشترى در اينباره [ افراطيگرى مذهبى در قم ] خواهد آمد . 25
به دنبال وفات احمد بن محمّد بن عيسى ( بين سالهاى 274 ق / 887 م و 280 ق / 893 م ) تغييراتى در كارگزاران حاكم [ بر شهر ] ايجاد شدند . به نظر مىرسد سعد بن عبد اللّه بن ابى خلف قمى اشعرى ( م 299 - 301 ق / 911 - 914 م ) « 1 » باتوجه به القاب « شيخ فقيه » و « رئيس ( وجه ) طايفه » ، جانشين احمد بن محمّد بوده است .
مشهور است كه سعد ، از اصحاب امام يازدهم [ عليه السّلام ] ، براى به دست آوردن احاديث ، مسافرتهاى زيادى در جستوجوى محدّثان مشهور داشته و در همين حين ،
هامش
( 1 ) . تاريخ ميلادى كه در متن اصلى كتاب آمده ، 911 - 940 است . ( ن )