امامت [ امام ] على [ بن موسى ] الرضا [ عليه السّلام ] و شايد در زمان خلافت خود خليفهء شيعهستيز ، هارون الرشيد ، فردى از اين طايفه در كسب اجازه از خليفه براى ايجاد منبرى در قم موفق شد ، تا براى اداى نماز جمعه ، نياز به سفر به اصفهان نباشد و نيز ضمنا مسئلهء خارج كردن قم از كنترل ادارى اصفهان را تقويت نمايد . 22 مسجد جامع بزرگ شهر قريب سال 265 ق / 877 - 878 م توسط يك اشعرى ساخته شد ، درحالىكه مسجد جمعهء جداگانهاى در خارج از شهر وجود داشت . مسجد « امام حسن عسكرى » [ عليه السّلام ] توسط احمد بن اسحاق اشعرى ، ناظر موقوفات امام [ عليه السّلام ] در شهر ، ساخته شد . در واقع ، گفته شده است : اين خانواده از همان زمانى كه در قم ساكن شدند ، مزارع و ديگر املاك را وقف امامان [ عليهم السّلام ] كردند .
همچنين خاندان « اشعرى » بهطور منظّم ، خمس را براى ائمّه [ عليهم السّلام ] مىفرستادند ، و گفته شده است : ائمّه [ عليهم السّلام ] نيز براى آنها هدايايى مىفرستادند و يا وفادارى و ايمان آنها را ستودهاند . نقل شده است : امام هشتم على [ بن موسى ] الرضا [ عليه السّلام ] حريرى به ارزش 1000 مثقال طلا به يكى از اعضاى اين خانواده داده است .
قم به عنوان يك مركز شيعى ، تا حدّى در منطقه مشهور شد . در دوران اموى ، چنانكه قبرستانهاى مربوط به تاريخ اين دوره حكايت دارند ، قم در كنار ديگر شهرهاى ايران همانند شيراز ، اصفهان و كاشان ، يكى از شهرهاى ايرانى بود كه افراد گوناگونى از آل ابى طالب به آنجا فرار كردند و در قم به آنها زمين داده شد .
فاطمه [ عليها السّلام ] ، خواهر امام رضا [ عليه السّلام ] ، در سال 201 ق / 816 م در سفر خود براى ملاقات برادرش در دربار مأمون در مرو ، از اين منطقه عبور كرد . او مريض شد و به قم منتقل گرديد و در سراى يكى از خاندان « اشعرى » ساكن شد و سپس وفات يافت . در سالهاى بعد ، تا وقتى كه قمى كتاب خود را در سال 379 ق / 989 م تأليف كرد ، قريب 20 نفر علوى همانند تعدادى از سادات ، در اطراف شهر دفن
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 168
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٦٨