در سال 217 ق / 832 - 833 م ، در رأس سپاه عظيمى براى مواجهه با جعفر بن داود به قم بازگشت . شهر دوباره غارت شد ؛ سراها ، خانهها و باغها تخريب شدند . 31
در حدود سال 225 ق / 839 - 840 م ، در دوران خلافت معتصم ، يسع بن حمزة بن يسع اشعرى پس از نزاعى با ديگر افراد اين طايفه ، درصدد اتحاد با مركز برآمد و متعهد شد مميّزى زمين را به گونهاى انجام دهد كه قمىها از آن اراضى باشند . وى براى انجام اين كار منصوب شد و هنگامى كه به همراه اميرى كه دربار براى قم منصوب كرده بود ، به اين شهر بازگشت ، قمىها به ايشان قول يارى دادند . با وجود اين ، در برآوردى كه براى خليفه ارسال شد ، محمّد بن عامر بن سعد اشعرى ارقام را تغيير داد . در حدود سال 227 ق / 841 - 842 م ، طى خلافت واثق ، كه معروف به همدلى با شيعيان بود ، به نظر مىرسد كارگزار ديگرى از جانب بغداد در انجام مميّزى زمين شهر موفق گرديده است . قمىها به ظاهر ارقام را پذيرفتند ، گرچه اين كارگزار ظرف دو سال تعويض شد . 32 به مدت نيم قرن ، مميّزىهاى ديگرى صورت نگرفت .
دوران خلافت مستعين شاهد دستكم دو قيام عمدهء شيعى يكى در كوفه و ديگرى با مركزيت رى ، دومين جنگ داخلى بين مستعين و معتز در سال 251 ق / 865 م ، فرار خليفه از سامرّاء به بغداد و در پى آن ، محاصرهء يك سالهء بغداد بود . طى اين دوران ، قمىها دوباره از پرداخت ماليات امتناع كردند . به گفتهء قمى ، در سال 254 ق / 868 م ، در دوران خلافت معتز ( 252 ق / 866 م تا 255 ق / 869 م ) ، كه قتل مستعين به دست او سبب شورش عمومى در بغداد شد ، سپاه مركز روانهء قم شد تا پول بيشترى وصول كند . طبرى متذكر شده است : در آن زمان ، بحران شديد درآمدها بر حكومت تأثير گذاشته بود ، به اين صورت كه رى به تازگى دو ميليون درهم به عنوان هزينهء دستيابى به صلح با مهاجمان ديلم ، متحد با احمد بن
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 173
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٧٣