كرده ، گفته است : همهء ساكنان شهر ، شيعهء « غالى » بودهاند ، و افزوده كه اعراب ، سكنهء اصلى را بيرون كرده بودند . 16
گرچه قم اصالتا از شهرهاى پيش از اسلام بود ، اما قم « اسلامى » از سال 23 ق / 644 م ، كه عربها تحت فرماندهى ابو موسى اشعرى آن را تصرف كردند ، اهميت پيدا كرد . از آن زمان ، دو گزارش دربارهء اينكه بيش از شش دهه بعد افرادى از سران قبايل عربى جنوبى از طايفهء « اشعرى » از كوفه [ به قم ] آمدند ، وجود دارد .
يكى از اين گزارشها حاكى از آن است كه افراد اين طايفه به خاطر فرار از حاكم اموى يعنى حجّاج ، كوفه را ترك كردند . وى در حدود سال 75 ق / 694 م ، به حكومت بصره و كوفه منصوب شد و قيام عبد الرحمان بن اشعث را در سال 82 ق / 701 م ، سركوب كرد كه اين امر موجب فرار طرفداران اشعث شد . از جمله طرفداران اشعث ، پسران سعد بن مالك اشعرى بودند كه به اطراف قم فرار كردند .
در قبال [ گزارش مزبور ] گفته شده است كه پسران سعد قريب سال 94 ق / 713 م به شكل مسالمتآميزترى وارد [ قم ] شدهاند . گرچه تاريخ ارتباط اين طايفه با تشيّع را مىتوان از جنگ « صفّين » در سال 37 ق / 657 م و نيز قيامهاى بعدى مختار و عبد الرحمان اشعث عليه اموىها و سپس عليه « قحطبه » دانست ، به نظر مىرسد اولين نفر از اين خانواده ، كه با خود ائمّه [ عليهم السّلام ] ارتباط برقرار كرده ، موسى بن عبد اللّه بن سعد بن مالك اشعرى بوده ، كه از اصحاب امام پنجم و ششم ، محمّد باقر و جعفر صادق [ عليهما السّلام ] بوده است . موسى با برادرانش عبد الرحمان ، احوص ، اسحاق و نعيم در كنار عبد الرحمان بن محمّد بن اشعث جنگيدند . 17
به گفتهء ياقوت بن عبد اللّه حموى ( م 626 ق / 1229 م ) قم در سال 83 ق / 702 - 703 م ، يعنى سال پس از شكست اشعث ، بنا شد . آنها به محض ورودشان ، در روستاهاى اطراف ساكن شدند و به تدريج ، اين منطقه به [ منطقهاى ] عربى مبدّل
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 165
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٦٥