گرديد . اولين كسى كه [ به قم ] نقل مكان كرد ، عبد اللّه و به ويژه پسرش موسى بود .
موسى به عنوان يك امامى در كوفه پرورش يافته بود و سپس به رغم اينكه در آن زمان سنّىها در قم بودند ، به قم آمد . قمى ، از نويسندگان قرن چهارم ق / دهم م ، موسى را اولين امامى مىداند . 18 پسر ديگر عبد اللّه يعنى عيسى نيز از اصحاب امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] بود و كشّى ، شرححالنويس دوازده امامى ( اوايل قرن چهارم ق / دهم م ) ، متذكر شده است كه عيسى يك بار براى ملاقات امام [ عليه السّلام ] از قم [ به مدينه ] مسافرت كرد . هنوز هم تعداد قابل توجهى سنّى در اين خاندان وجود داشتند و برخى از آنها علماى سرشناسى بودند .
مادلونگ و جعفريان معتقدند : عيسى اولين امامى بود ، گرچه وى برادرى داشت كه عالم حديث و از اهل سنّت بود و متذكر شدهاند : وى هدايايى براى ائمّه [ عليهم السّلام ] فرستاده بود . نجاشى گفته است : وى احاديثى را از امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] و امام موسى [ كاظم عليه السّلام ] نقل كرده است .
اشعرىها بهطور مشهود ، در ميان اصحاب امام پنجم ، ششم ، هفتم ، هشتم ، نهم و يازدهم [ عليهم السّلام ] مطرح بودند . 19
علاوهبر خود اعضاى خاندان اشعرى ، گاهى موالى آنها نيز به قم مىآمدند .
دستكم بنابر منابع متأخّر ، برخى از آنان نيز شيعه بودند . براى مثال ، محمّد بن احمد بن ابى قتاده ، كه يك محدّث شيعه بود ، از جملهء اين موالى بود . شايد معروفترين موالى خاندان « برقى » بودند كه يك عضو مهم ايشان محمّد بن خالد بود كه پسرش احمد ، هم يكى از نخستين مجموعههاى جامع روايى دوازده امامى و هم شايد نخستين منبع شرححال اصحاب ائمّه [ عليهم السّلام ] ، يعنى محاسن را تأليف كرد . محمّد بن حسن بن فروخ صفّار ، گردآورندهء بصائر الدرجات نيز از موالى بود . 20
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٦٦