در همان سال ، گماشتگان خليفه يعنى دلفىها و يك صفّارى معترض در نزديكى شهر باهم درگير شدند و در سال بعد ، فرماندهى كه شهر را تصرف كرده بود ، كشته شد و دلفىها وارد رى شدند . پس از مرگ او در سال 280 ق / 893 م ، شخصى كه بعدا « مكتفى » ناميده شد ، حاكم رى گرديد . او پس از [ بروز ] قحطى در سال بعد ، يعنى سال 281 ق / 894 - 895 م ، به خاطر فشار علويان ، از ناحيهء طبرستان عقبنشينى كرد و حكومت شهر در سال 284 ق / 897 - 898 م ، به [ شخصى به نام ] عمرو صفّارى سپرده شد . پس از مرگ وى در سال 289 ق / 902 م ، حاكم جديد چنان با مردم شهر بدرفتارى كرد كه آنها به حاكم طبرستان ، محمّد بن هارون ، نامهاى نوشتند تا بيايد و بر رى حكومت كند . محمّد حاكم محلّى را شكست داد و وارد رى شد . در همان سال ، سامانيان محمّد بن هارون را در جنگى در حوالى رى شكست دادند و شهر را تصرف كردند . در سال 302 ق / 914 - 915 م ، گماشتهء سامانيان در رى براى مقابله با تلاشهاى اطروش زيدى سپاهى را براى تأسيس مجدّد حكومت زيدى به طبرستان روانه كرد ؛ اما اين سپاه شكست خورد و در سال 304 ق / 916 م ، يوسف بن ابى ساج آذربايجانى حاكم را از رى بيرون كرد .
طى دههء بعد ، رى بين چند تن از ديلميان دست به دست شد و هربار ضميمهء شهرهاى ديگرى همچون قزوين ، اصفهان و زنجان گرديد ؛ سلطهء كارگزاران محلّى ديلمى به واسطهء دستگاه خلافت ، كه روزبهروز ضعيفتر مىشد ، مورد تأييد واقع مىشد . هنگامى كه سامانيان مجددا كنترل رى را به دست گرفتند ، فرمانده سپاهشان فورا استقلال خود را اعلام كرد ؛ اما در سال 318 ق / 930 م ، توسط يكى از افسران خود يعنى مرداويج ، كه از بنيانگذاران سلسلهء زيارى بود ، كشته شد .
مرداويج اصفهان ، همدان و « دينور » را تصرف كرد ، اما سرانجام با سامانيان پيمانى
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 162
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٦٢