متعدد زيديه در اين دوره صورت گرفت ، بهطور كلى در افزايش علاقه به تشيّع نقش داشت و تا اواسط قرن سوم ق / نهم م ، كانونهاى پراكندهاى از طرفداران [ امام عليه السّلام ] آشكارا در سمرقند ، بلخ ، مرو ، نيشابور ، كرمان ، هرات ، همدان ، اصفهان ، رى و قزوين به چشم مىخوردند . صرفا از انتساب اين افراد ، چنين برمىآيد كه درصد زيادى از ايشان تاجر و بازرگان ( عطّار ، تاجر پنبه ) و نيز صرّاف يا غير از اينها طبقاتى از مردم با شغلهايى بودند كه احتياج به سواد داشتند ؛ مثل ورّاق ، كاتب و داروساز - داروفروش . 11 در قرن سوم ق / نهم م شاهد اين هستيم كه تعدادى از اين شهرها ، هم در مراكز حديثگرايى اهل تسنّن و هم در پايتخت خرده حكومتهايى بودند كه ظهور آنها نشانهء تجزيهء سياسى حكومت عبّاسيان بود .
طى سالهاى اخير اين قرن ، بخصوص رى به شكل خاصى مورد توجه نهادهاى سياسى گوناگون بود . خليفهء آتى يعنى مهدى ، به عنوان نايب پدرش در شرق ( از سال 141 ق / 758 م تا 152 ق / 768 م ) ، رى را پايتخت خود قرار داد و آن را بازسازى كرد . پسر مهدى ، يعنى هارون الرشيد ، در رى به دنيا آمد . طى جنگ داخلى بين مأمون و امين ، طاهر بن حسين ، سردار مأمون و مؤسس سلسلهء طاهرى ، در سال 195 ق / 811 م در نزديكى رى ، به پيروزى بزرگى بر سپاه امين نايل شد .
شهر رى در مبارزهء بين زيديان و طاهريان در طبرستان ، نقش چشمگيرى داشت .
طبرى متذكر شده است كه اراذل و اوباش شهر از قيام محمّد بن جعفر بن حسن حمايت كردند ؛ همو كه در سال 250 ق / 864 م ، از حسن زيدى دعوت كرد تا از مقرّ خود در طبرستان به رى بيايد .
براساس نظر مسعودى - كه از قيام علوى ديگرى توسط احمد بن عيسى علوى در همان سال در رى خبر مىدهد - در آن سال ، طاهريان رى را محاصره كردند .
اين قيام احمد بن عيسى منجر به حملهء ديگرى از سوى طاهريان شد . در سال
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 160
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٦٠