252 ق / 866 - 867 م ، ديلمىها ، كه روابطى با زيديه برقرار كرده بودند ، رى را تصرف كردند . آنها قزوين و زنجان را نيز گرفتند و « دلفىها » را بر شهر گماردند ؛ اما آنان فرار كردند .
در سال 253 ق / 867 م و 259 ق / 872 م ، خليفه تلاشهاى ناموفقى براى تصرف رى داشت . سال 255 ق / 868 - 869 م شاهد بالا گرفتن جنگ بين طبرستانىها و سرداران ترك در اين منطقه بود . در سال 256 ق / 870 م ، حسن بن زيد مجددا رى را تصرف كرد و در سال 260 ق / 873 - 874 م ، يعقوب بن ليث صفّارى ، در مسير خود به طرف غرب ، رى را تصرف كرد ؛ اما در سال 266 ق / 879 - 880 م ، رى دوباره صحنهء نزاع بين افسران ترك و اهالى شهر بود كه سعى در مقاومت داشتند . سال بعد اهالى رى شهر را در برابر مهاجمان تجهيز كردند . 12
جعفريان متذكر شده است كه ياقوت بن عبد اللّه جغرافيدان ( م 626 ق / 1229 م ) تاريخ تمايلات آشكارا شيعى رى را به زمان ادارهء آن توسط احمد بن حسن ماذرايى در سال 276 ق / 889 - 890 م برمىگرداند . ماذرايى در خدمت اضكوكتين بود ، كه او نيز گماشتهء عبّاسيان در منطقه بود و حكومت بسيار ظالمانهاى را در قم ، قزوين و رى اعمال مىكرد . ماذرايى ، كارگزار اضكوكتين ، به خاطر رفتار [ بد ] اضكوكتين ، عليه او قيام كرد و از مركز [ خلافت ] خواست تا گنجينهء بزرگى را ، كه اضكوكتين در رى توقيف كرده بود ، تصرف كند . موفّق به رى آمد ، اگرچه او گنجينه را پيدا نكرد و از اينرو ، روانهء اصفهان شد ؛ اما ماذرايى را بهطور علنى جايگزين اضكوكتين نمود . گزارشهاى معاصر ، گرايشهاى شيعى ماذرايى را تأييد مىكنند . 13
رى مجدّدا در سال 278 ق / 891 م ، در جنگ بين گروههاى مختلف و خرده حكومتهايى كه درصدد تسلّط بر اين منطقه بودند ، نقش مهمى داشت .
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 161
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٦١