داعيان بعدى ، پايگاه مذهبى را از نيشابور به « مرو » تغيير داد و در اوايل قرن سوم ق / نهم م ، فرماندهى نيروهاى سامانى را در سيستان به دست گرفت . يكى از جانشينان ، يعنى فيلسوف مشهور محمّد بن احمد نسفى ( م 332 ق / 943 م ) براى تغيير مذهب دربار سامانى به بخارا سفر كرد . موفقيت او موجب آزادى تبليغ علنى اسماعيليه طى دوران خلافت نصر دوم ( 301 ق / 914 م تا 331 ق / 943 م ) شد كه اين امر حاكى از دست كشيدن اسماعيليه از اقدام براى تغيير مذهب روستاييان بود كه نمونهاش اقدام اوليهء آنها در اطراف رى براى تغيير مذهب نخبگان سياسى بود . 10
شيعهء دوازده امامى در ايران ( بين نواحى مركزى و حواشى )
در قرن سوم ق / نهم م ، عوامل گوناگونى در ظهور و رشد جوامع امامى در ايران نقش داشتند . به گفتهء جعفريان ، پس از انتخاب امام هشتم ، على [ بن موسى ] الرضا [ عليه السّلام ] ، به عنوان وليعهد مأمون در سال 201 ق / 817 م ، به ايشان دستور داده شد تا از مسير پرپيچ و خم بصره ، اهواز ، سپس فارس و از آنجا به خراسان ، به خليفه مأمون در مرو ملحق شود تا از برقرارى تماس او با شيعيان كوفه اجتناب شود . [ اما اين مسير پرپيچ و خم ] و اقامت دو سالهء امام در خراسان ، فرصتهاى بيشترى براى تماس مستقيم و غيرمستقيم با هواداران ايجاد كرد و منجر به افزايش تعداد مؤمنان شد . بنابراين ، در ميان اصحاب امام [ عليه السّلام ] افرادى عرب بودند ، اما اسامى ايرانى برگزيده بودند و انتساب ايشان [ يعنى القابى از قبيل همدانى ، رازى و قمى و مانند آن ] آنها را به همدان ، رى ، قم ، مرو ، نيشابور ، طالقان و گرگان مرتبط مىكرد .
سرازير شدن سادات حسنى و حسينى به ايران نيز ، كه به دنبال قيامهاى