شدند و در آغاز دورهء عبّاسى ، مراكز خوارج در سجستان ، هرات و خراسان يافت مىشد . قدرت خوارج سجستانى در اثر ظهور يعقوب بن ليث صفّار در جنگى در سال 251 ق / 865 م درهم شكست . 7
شيعه در ايران قرن سوم ق / نهم م
گرچه در قرن سوم ق / نهم م اهل تسنّن بر اسلام ايرانى تسلّط داشتند و اين تسنّن در ميان روحانيان تحصيل كرده ، عمدتا ماهيتى حديثگرا داشت ، درحالى كه تركيبى از اعتقادات مكتب حنفى - مرجئى در سطوح ديگر جامعه رواج داشت و هردو به واسطهء يك گرايش فزاينده به مذهب شافعى به چالش فراخوانده مىشدند ، اما گروههاى آشكارا شيعى نيز در منطقه موجود بودند .
تشيّع و ايران از زمان قيام ناكام مختار در كوفه در سال 66 ق / 685 م به حمايت از محمّد بن حنفيه ، به هم پيوند خوردهاند . اين قيام تعدادى از موالى ايرانى را ، كه رتبهء ايشان پايينتر از اعراب ساكن [ ايران ] تلقّى مىشد ، تحريك كرد .
در سال 127 ق / 744 م ، گروه « موالى » در ميان شيعيان كوفه ، عبد اللّه بن معاويه ، از احفاد جعفر بن ابى طالب ، برادر [ حضرت ] على [ عليه السّلام ] را به عنوان امام تعيين كردند .
او سرانجام ، به اصفهان و سپس به « استخر » عقبنشينى كرد و از آنجا دو سال بر غرب ايران حكومت كرد ؛ اما پس از شكست در جنگ در سال 129 ق / 746 - 747 م ، از آنجا به هرات عقبنشينى كرد ، گرچه بعدا در آنجا به دست ابو مسلم از ميان برداشته شد . از آن به بعد ، آموزهء « مهدويت » را بر او منطبق مىدانستند . در زمان خلافت دومين خليفهء عبّاسى يعنى منصور ، محمّد بن عبد اللّه حسنى مشهور به « نفس زكيّه » و برادرش ابراهيم - به ترتيب - در مدينه و بصره قيام كردند . محمّد