بهطور خاص ، « زيديه » براى پيشبرد خواستههايشان ، هرگز از عمليات مسلّحانه ابايى نداشتند . آنها از امام واقعى از تبار [ امام ] حسين يا [ امام ] حسن [ عليهما السّلام ] ، انتظار داشتند براى پيشبرد خواستهاش بجنگد و مدركى در دست است كه به رغم موضع امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] ، ديگر افراد از خاندان امام حسين [ عليه السّلام ] نسبت به پذيرفتن چنين تعهداتى تمايل بيشترى داشتند . اولين قيام بزرگ زيديه قيامى بود كه محمّد بن عبد اللّه حسنى ، مشهور به « نفس زكيّه » ، به همراه برادرش ابراهيم در سال 145 ق / 762 م - به ترتيب - در مدينه و بصره عليه منصور [ دوانيقى ] ، دومين خليفهء عبّاسى ( حك : 136 ق / 754 م تا 158 ق / 775 م ) ، به راه انداختند . با وجود كشته شدن محمّد ، قيام او در ميان فرزندان امام حسن و امام حسين [ عليهما السّلام ] ، از جمله برادرزادهء امام جعفر [ صادق عليه السّلام ] ، طالبيان غيرعلوى ، انصار و سران قريش از حمايت برخوردار شد . بعضى از پيروان محمّد ، پس از مرگ او معتقد شدند كه او نمرده ، بلكه غيبت كرده است . قيام ابراهيم بن عبد اللّه ، برادر محمّد ، اگرچه در پايگاهش در بصره با حمايت فراوانى مواجه شد ، [ ولى ] عجيب اين بود كه تنها حمايت علويان از وى از جانب حاميان كوفى قيام شكست خوردهء زيد بن على بود .
قيام ابراهيم در نهايت ، ادارهء فارس ، اهواز و واسط را براى وى به ارمغان آورد . پس از مرگ نفس زكيّه ، بعضى از حاميان او امامت را به محمّد بن قاسم ، يكى از نوادگان امام حسين [ عليه السّلام ] ، كه در « طالقان » زندگى مىكرد ، واگذار كردند . او در سال 219 ق / 834 م ، توسط معتصم دستگير شد و در زندان از دنيا رفت . قيام حسين بن على در سال 169 ق / 786 م ، در مدينه ، « 1 » كه البته قيامى مختصر و كوچك بود ، از سوى
هامش
( 1 ) . گرچه حسين بن على ساكن مدينه بود و قيام را از مدينه آغاز كرد ، اما در واقع ، جنگ او با لشكر خليفه در نزديكى مكّهء آن روز رخ داد و امروز در مكّه ، خيابان شهدا ، محل درگيرى او با دشمن و محل شهادتش است . عبارت فوق ، موهم اين معناست كه محل فعاليت انقلابى حسين بن على مدينه بوده است . ( ن )