كرد و يهوديان و مسيحيان را از مقامهاى دولتى محروم ساخت و بر خانههاى آنها ماليات وضع كرد . در سال 236 ق / 850 - 851 م ، خليفه دستور داد تا مرقد امام سوم ، حسين بن على [ عليه السّلام ] را - كه در سال 61 ق / 680 م ، در كربلا كشته شد - تخريب كنند . 10
تلاش خليفه براى كنترل قدرت نخبگان سياسى - نظامى ترك به قتل او منجر شد ، و اين شروع دورهاى بود كه در آن ، نظاميان با هدف تضمين سيطرهشان بر قلمرو سياسى و مالى ، بهطور روزافزونى عامل اصلى ظهور و سقوط خلفا بودند .
پايتخت بارها و بارها تسليم درخواست نظاميان دربارهء حقوق اضافى ، پاداش يا ديگر امكانات رفاهى شد و مخارج مركز به حدّى شد كه مخارج ادارهء دولت در سال 252 ق / 866 - 867 م ، با دو سال درآمد مالياتى تمام سرزمينهاى قلمرو حكومت برابر بود . اقدام پيوستهء خريد و فروش منصبهاى كليدى نيز براى اصلاح بحران مالى مركز ، به جايى نرسيد . 11
تشيّع و قيام مردمى در دوران بنى اميّه و اوايل دوران بنى عبّاس
اگر ارتباط رسمى دربار با هردو ايدئولوژى مذهبى - سياسى معتزلى و شيعى ، يا دستكم با ابعادى از آنها ، كه از نظر سياسى مناسبتر بودند ، در اين زمان در سطح نخبگان خاتمه يافته بود ، عامّه شيعه - كه براى خاندان پيامبر [ عليهم السّلام ] احترام فوقالعاده بنيادين قايل بود - [ به مثابهء ] سنگ بناى معنوى هرگونه قيام اجتماعى ، اقتصادى و سياسى در طول قرن سوم ق / نهم م باقى ماندند . بهطور قطع ، جلوههاى اعتقادى و عملى مربوط به اين جنبشها - آنگونه كه در منابع غالبا مخالف با اين جنبشها ، ضبط شده - بهطور ناقص ترسيم شده است .
قيامهاى مذهبى - سياسى با محوريت اعضاى خاندان پيامبر [ صلّى اللّه عليه و إله ] ، با گروههاى