در دربار در سامرّاء و خود بغداد مواجه بودند . هيچكدام از اين عناصر رقيب نتوانستند براى تسلّط طولانى مدت ، به منابع مالى كافى دسترسى دايمى داشته باشند . طى سال 247 ق / 861 م ، كه منتصر خليفه بود ، به دنبال مشاركت در قتل پدرش ، نظر مساعد علويان را - هرچند براى مدت كوتاهى - مجددا به دست آورد .
در سال 251 ق / 865 م ، بار ديگر جنگ داخلى بغداد را فراگرفت . اين درگيرى در شهر به اندازهء جنگ قريب پنجاه سال پيش ، سبعانه بود . شهر و بخصوص حومهء آن متحمّل خسارات شديد شد . 14 رقابت ميان جناحها موجب تبعيد مستعين و به قدرت رسيدن معتز از سوى نظاميان در سامرّاء شد . به قدرت رسيدن وى موجب آشوب در بغداد گرديد و نخبگان نظامى درصدد تحت اختيار گرفتن امكانات مالى حكومت بودند . معتز تلاش كرد تا آتش اختلاف در ميان گروههاى نظامى رقيب را دوباره برافروزد ، اما نتوانست هزينهء مالى اقداماتش را تأمين كند و در سال 225 ق / 870 م كشته شد . خليفهء جديد ، مهتدى پسر واثق ، نيز براى مقابله با نفوذ تركها تلاش كرد ، اما در حين تلاش در سال 256 ق / 870 م پس از يازده ماه حكومت ، از دنيا رفت .
اين دوره از آشوبهاى سياسى روستايى و شهرى و نابسامانى اجتماعى و بخصوص اقتصادى ، فقط توقّعات را در ميان شيعيان در عرصهء سياست بالا برد .
سال 250 ق / 864 - 865 م شاهد دو قيام شيعى بود ؛ يكى در كوفه توسط يحيى بن عمر زيدى كه در ميان مردم كوفه و بغداد از حمايت گستردهاى برخوردار شد .
وقتى يحيى كشته شد ، تلاش براى در معرض ديد گذاشتن سر او در سامرّاء موجب مخالفت شد و شورشها در بغداد مانع اين كار گرديدند . همان سال حسن بن زيد زيدى در طبرستان ، عليه خليفه قيام كرد . حكومتى كه حسن تشكيل داد ، در يك مرحله ، شامل رى ، زنجان و قزوين بود . در رى ، در سال 250 ق / 864 - 865 م ، دو قيام
دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى) — صفحة 108
مساهمون: آندرو جي . نيومن
ص١٠٨